สร้างตั้งแต่ปี 2558 ฝายแกนซอยซีเมนต์ ฟื้นพื้นที่เกษตรชุ่มน้ำ 84,496 ไร่ ชาวบ้าน 15,412 ชื่นมื่น มีน้ำทำเกษตร สร้างรายได้ พ้นจน คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ติดตามความสำเร็จของแนวทางการบริหารจัดการน้ำเพื่อท้องถิ่นพึ่งพาตนเอง ตามโครงการหนองแวงโมเดล ซึ่งเป็นชัยชนะของชาวตำบลหนองแวง จังหวัดชัยภูมิ      เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2563 เวลา 9.00 น. นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา นายปานเทพ


นายกอบชัย บุญอรณะ ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ นายนิคม อบมาลี นายกองค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง หัวหน้าส่วนราชการผู้เกี่ยวข้อง ให้การต้อนรับพร้อมบรรยายสรุปรูปแบบการบริหารจัดการน้ำเพื่อท้องถิ่นพึ่งพาตนเอง ตามโครงการหนองแวงโมเดล


ตำบลหนองแวง อยู่ห่างจากอำเภอหนองบัวแดง 10 กิโลเมตร มีพื้นที่โดยประมาณ 342 ตารางกิโลเมตร หรือ 63,125 ไร่ มีจำนวนหมู่บ้านทั้งหมด 20 หมู่บ้าน มีประชากร 15,412 ราย ประกอบอาชีพการเกษตรกรรมร้อยละ 90 เป็นพื้นที่ต้นน้ำและเป็นที่ราบสลับเป็นเนินเขา


ก่อนปี 2558 ตำบลหนองแวงนับเป็นพื้นที่ที่แม้ว่าจะอยู่ต้นน้ำชี แต่เมื่อหมด


นายนิคม อบมาลี นายกองค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง กล่าวว่า การแก้ปัญหาเบื้องต้น ชาวบ้านจัดทำฝายแบบหินทิ้งในแม่น้ำชีขึ้น แต่ก็ไม่ได้ผลเนื่องจากในฤดูน้ำหลาก


จึงได้นำปัญหาที่เกิดขึ้นเข้าปรึกษาถึงแนวทางแก้ไขกับนายภัทรพล ณ หนองคาย ผู้อำนวยการสำนักงานชลประทานที่ 6 ในฐานะผู้อำนวยการศูนย์ปฏิบัติการบรรเทาภัยอันเกิดจากน้ำ โดยทางศูนย์ฯ ได้จัดส่งเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นจิตอาสาเข้าทำการสำรวจ พร้อมแนะแนวทาง


ฝายชะลอน้ำแกนซอยซีเมนต์กั้นแม่น้ำชีที่สร้างขึ้นนี้ สามารถเก็บกักน้ำ


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการ กล่าวชื่นชมต่อโครงการหนองแวงโมเดลแห่งนี้ ที่ทั้งองค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวงและชาวบ้าน ต่างไม่ยอมแพ้


“น้ำนี่แหละคือจุดเริ่มต้นทั้งหมดของการเปลี่ยนชะตาชีวิตของประเทศ


นายอภิชาติ โตดิลกเวชช์ รองประธานคณะกรรมาธิการ คนที่ห้า กล่าวเสริมว่าสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด 19 คาดว่าจะยังคงไม่หมดไปจากโลกในเร็วๆ นี้ รวมถึงประเทศไทย ซึ่งแม้จะมีวัคซีนป้องกัน แต่คาดว่าประเทศไทยคงจะได้รับอีก 2 ปี ข้างหน้านับจากนี้ไป ซึ่งจะส่งผลให้ประชาชนเดินทางกลับภูมิลำเนา เพื่อมาประกอบอาชีพเกษตรกรรมที่บ้านเกิดเป็นจำนวนมาก ทางผู้บริหารระดับจังหวัด ผู้บริหารอปท. กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน


ต่อมาคณะเดินทางชมแปลงเกษตรของนายอารีย์ ศรีนวลจันทร์ และนายสมนึก เชื้อจันอัด ซึ่งมีการขุดสระสำหรับรองรับน้ำ เก็บน้ำจากคลอง สำหรับหล่อเลี้ยงพืชเกษตร


ผมคิดว่าประสบการณ์และแง่คิดตลอดจนความสำเร็จของหนองแวงโมเดลมาจาก


1. บทบาทของ นายภัทรพล ณ หนองคาย ผู้อำนวยการโครงการก่อสร้าง สำนักงานชลประทานที่ 6 ที่กล้านำเสนอการสร้างฝายแกนซอยซีเมนต์ในลำน้ำชีเป็นแห่งแรกของไทย สิ่งที่เขาคิดและสร้างขึ้นมาถือได้ว่าเป็นนวัตกรรมสังคม (social innovation)


2. บทบาทของนายกอบต.ที่ให้ความสำคัญกับเรื่องอาชีพและการมีงานทำ


3. ฝายหนองแวงเกิดขึ้นจากการมีส่วนร่วมของชุมชนตั้งแต่เริ่มต้น มันจึงกลายเป็นสมบัติส่วนรวม(common goods) ของชุมชนที่พวกเขาช่วยกันดูแลรักษาและขยายผลออกไปได้อย่างกว้างขวาง สิ่งนี้ไม่อาจเกิดขึ้นจากผู้มีอำนาจที่อยู่บนหอคอยงาช้างที่เคยชินกับการ


4. ฝายหนองแวงเป็นพื้นที่ของการสร้างโอกาส ฝายแห่งนี้ช่วยสร้างความสัมพันธ์


ผมคิดว่าหนองแวงโมเดลเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่เล็ก ๆ ซึ่งดูเหมือนว่าเป็นเรื่องธรรมดาสามัญและเป็นเรื่องเล็กน้อยมากเมื่อมองจากภาพรวมของประเทศ แต่สำหรับชาวหนองแวงแล้วมันเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่มากทีเดียว เพราะมันทำให้


ยุทธศาสตร์การสร้างแหล่งน้ำนอกพื้นที่เขตชลประทาน : น้ำแก้จน ทุกคนมีน้ำ ประเทศไทยมีพื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมด 154 ล้านไร่ เป็นพื้นที่ที่อยู่ในเขตชลประทาน จำนวน 32.75 ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ 22 ของพื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมด


แต่ยังมีพื้นที่การเกษตรอีกเป็นจำนวนมากถึง 121.25 ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ 78 ของพื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมดของประเทศที่ยังคงต้องอาศัยน้ำฝนเพียงอย่างเดียวในการทำนา


พื้นที่ทำการเกษตรร้อยละ 22 ที่ได้รับน้ำจากระบบชลประทาน รัฐบาลต้องใช้เวลาทำการก่อสร้างมายาวนานกว่า 60 ปี คำถามจึงมีอยู่ว่าหากรัฐบาลมีความตั้งใจที่จะทำให้พื้นที่ทำการเกษตรนอกเขตชลประทานที่เหลืออีกจำนวนร้อยละ 78 มีน้ำใช้ได้ตลอดทั้งปี รัฐบาลจะต้องใช้เวลาอีกกี่ปีจึงจะสามารถทำได้สำเร็จ?


ผมคิดว่า ประการแรก หากมีรัฐบาลที่มีความมุ่งมั่นตั้งใจที่จะทำเช่นว่านี้


ประการที่สอง ผมเห็นว่าสถานการณ์ภายในประเทศมีการเปลี่ยนแปลง


ประการที่สาม การที่รัฐบาลจะหาพื้นที่ที่เหมาะสมขนาดใหญ่สำหรับการสร้างเขื่อนและอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ในปัจจุบันไม่ใช่เรื่องที่สามารถทำได้ง่าย ๆ อีกต่อไปแล้ว


ประการที่สี่ รัฐบาลจะหางบประมาณจำนวนมหาศาลสำหรับการสร้างเขื่อนแบบในอดีตนั้นได้จากที่ไหนกัน?


ประการที่ห้า เพราะเหตุว่าพื้นที่นอกเขตชลประทานไม่มีหน่วยงานใดเป็นเจ้าภาพตามกฎหมาย ดังนั้นจึงไม่มีหน่วยราชการใดจัดทำโครงการเพื่อให้ได้งบประมาณประจำปี ถึงแม้ว่าในทางทฤษฎี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสามารถจัดทำโครงการแหล่งน้ำขนาดเล็ก


ด้วยเหตุผลอย่างน้อยห้าประการข้างต้น น่าจะพอแสดงให้เห็นถึงความยากลำบากของรัฐบาลที่จะสร้างเขื่อนและอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่สำหรับพื้นที่นอกเขตชลประทานที่เหลือ


คำถาม คือ รัฐบาล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และเกษตรกรนอกเขตชลประทาน มีทางเลือกอื่นอีกหรือไม่ที่จะทำให้เกษตรกรใช้น้ำฝนได้มีน้ำใช้เพื่อการเกษตรตลอดทั้งปี?


ประการที่แรก จนถึงขณะนี้ยังไม่มีพรรคการเมืองใดที่มีนโยบายการสร้างแหล่งน้ำนอกพื้นที่เขตชลประทานเลย ดังนั้นภายหลังการเลือกตั้ง นโยบายของรัฐบาลจึงไม่น่าที่จะมีนโยบายเรื่องนี้เช่นกัน ดังนั้นเราสามารถกล่าวได้ว่า ในอีกสี่ปีข้างหน้าชีวิตความเป็นอยู่ของเกษตรกรนอกพื้นที่เขตชลประทาน น่าจะไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงเลย และน่าจะไม่มีคำมั่นสัญญาใด ๆ


เพราะจนกระทั่งถึงบัดนี้ ผมยังไม่เคยได้ยิน ได้ข่าว หรือระแคะระคายเลยว่า


เมื่อไม่มีพรรคการเมืองใดที่จะนำเสนอนโยบายเพื่อแก้ปัญหาในเรื่องนี้ ก็ไม่น่า


ด้วยเหตุผลดังกล่าวข้างต้นนั้น เกษตรกรที่ไร้อนาคตจำนวนมหาศาลของประเทศไทยที่ต้องรอคอยแต่น้ำฝนเพื่อการเกษตร อาจจะไม่มีโอกาสในชีวิตตลอดชีวิตที่จะได้ทำการเกษตรอย่างมีความสุขกับการมีน้ำใช้อย่างบริบูรณ์ตลอดทั้งปี


เพราะเหตุว่าจนกระทั่งถึงขณะนี้ยังไม่มีบุคคล หรือพรรคการเมืองใดที่จะหาญกล้าจุดเทียนขึ้นเล่มหนึ่งในท่ามกลางความมืดมิดของปัญหาเรื่องน้ำในพื้นที่เกษตรนอกเขตชลประทานเลย คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำของวุฒิสภา จึงใคร่ขอนำเสนอความคิดเพื่อเป็นการนำเสนอแนวทางเพื่อหาทางออกให้แก่พรรคการเมือง รัฐบาล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เกษตรกรนอกพื้นที่เขตชลประทาน และประชาชนคนไทยทั้งประเทศ ได้ร่วมกันช่วยขบคิดและช่วยกันหาทางออกให้กับปัญหานี้อย่างเป็นรูปธรรม


สำหรับผมแล้ว การไม่คิดอะไรเลยถือเป็นการยอมจำนนต่อปัญหา การคิดแล้วไม่ถูก คิดแล้วไม่ถูกทั้งหมด หรือคิดแล้วแต่ยังไม่สมบูรณ์ ก็ยังดีกว่าไม่ได้คิดอะไรเลย


มันเหมือนกับชาติที่ตกเป็นอาณานิคมของชาติอื่น หากคนในชาติไม่คิดกู้ชาติ


หรือเพราะว่าจะเป็นใครมาปกครองก็ไม่แตกต่างกัน เพราะชาวบ้านก็ลำบากเหมือนกัน แต่เหตุผลเหล่านี้ สำหรับผมแล้ว ล้วนแล้วแต่เป็นการยอมจำนนกับปัญหาทั้งสิ้น


สำหรับรูปแบบการต่อต้านของประชาชนต่อมหาอำนาจที่มาปกครองชาติ


นโยบายการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ทั่วประเทศ ถือเป็นนโยบายการคลังสาธารณะที่สำคัญของรัฐบาล เพราะถือได้ว่าเป็นการลงทุนในภาครัฐโดยตรงให้แก่ท้องถิ่น


นโยบายการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ เป็นนโยบายด้านการลงทุนในการสร้างภาคการผลิตในภาคการเกษตรของไทยให้เข้มแข็งขึ้น ซึ่งแตกต่างจากนโยบายประชานิยมทั่วไปที่มักให้ความสำคัญกับเรื่องการบริโภคของประชาชนมากกว่า ดังนั้นนโยบายการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์จึงเป็นการสร้างความยั่งยืนให้แก่ทั้งท้องถิ่นและแก่ประเทศไทยอีกด้วย


สำหรับพรรคการเมืองที่ไม่ได้คิดถึงเกษตรกรยากจนที่อยู่นอกพื้นที่ชลประทานเลย แสดงว่าท่านยังไม่ได้คิดถึงคนจนของประเทศนี้จริง ท่านจึงมองไม่เห็นว่าคนส่วนใหญ่ที่ยากจนของประเทศนี้อยู่ที่ไหน? การใช้นโยบายประชานิยมด้วยการแจกเงินหรือวัตถุสิ่งของ ไม่ได้เป็นการแสดงออกให้เห็นถึงวุฒิปัญญาของพรรคการเมืองแต่อย่างใด นโยบายประชานิยมประเภทนี้ช่วยให้ผู้มีรายได้น้อยพอได้เอาเงินไปกิน ไปใช้จ่ายได้เล็ก ๆ น้อย ๆ ในแต่ละวัน เพื่อให้สามารถพอยังชีพอยู่ได้อย่างไม่ขัดสนจนเกินไปเท่านั้น แต่นโยบายประชานิยมแบบนี้ ไม่มีวันที่จะสร้างให้ประชาชนคนไทยส่วนใหญ่สามารถยืนอยู่ได้ด้วยตนเองในระยะยาวได้ และประเทศไทยก็ไม่มีวันเข้มแข็งได้จากนโยบายเหล่านี้เช่นเดียวกัน


ปัจจุบันลุ่มน้ำในประเทศไทยที่รัฐบาลประกาศอย่างเป็นทางการมีจำนวน 22 ลุ่มน้ำ ในบรรดาลุ่มน้ำทั้งหมด ลุ่มน้ำชีมีความยาวมากที่สุดยิ่งกว่าทุกลุ่มน้ำ กล่าวคือแม่น้ำชีมีความยาวเกือบ 1,000 กิโลเมตร เริ่มต้นจากจังหวัดชัยภูมิ แล้วมารวมกับแม่น้ำมูล ก่อนไหลออกไปลงแม่น้ำโขงที่จังหวัดอุบลราชธานี


คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา


ฝายแกนดินซีเมนต์ที่จังหวัดชัยภูมิมีจำนวน 45 ตัวแล้ว ฝายตัวแรกที่จังหวัดชัยภูมิและถือได้ว่าเป็นฝายตัวแรกของประเทศไทยสร้างเมื่อปี 2558 ฝายแกนดินซีเมนต์ตัวใหญ่สุดสร้างอยู่ที่จังหวัดแพร่กั้นลำน้ำยม 3 ตัว และกั้นลำน้ำแม่หล่ายอีก 3 ตัว รวมเป็นจำนวน 6 ตัว ฝายแกนดินซีเมนต์ทั้งหมดนี้สร้างเมื่อต้นปี 2565 หลังจากที่มีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์


แนวคิด ทฤษฎี และการประสานกับการทดลองปฏิบัติที่เป็นจริง เพื่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ที่ใช้ในการกักเก็บน้ำฝนตามธรรมชาติที่เกิดขึ้น โดยผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น


ฝายแกนดินซีเมนต์มีลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากฝายทุกประเภท คือ สามารถกักเก็บน้ำได้ตลอดทั้งปี ไม่มีวันเหือดแห้ง ในขณะที่ฝายประเภทอื่น ไม่สามารถเก็บกักน้ำได้เกิน 1-2 ปี ฝายประเภทอื่น ๆ ต้องสร้างขึ้นใหม่ทุกปี เพราะฝายทั่วไปไม่สามารถกักเก็บน้ำได้


สาเหตุสำคัญที่สุดที่ฝายแกนดินซีเมนต์สามารถกักเก็บน้ำได้ เป็นเพราะฝายแกนดินซีเมนต์มี “แกน” ที่ฝังลึกลงไปอยู่ในใต้ดินเป็นสองเท่าของความสูงของฝาย ตัวอย่างเช่น ฝายสูง 2 เมตร จะมีการฝังแกนลึกลงไปใต้ดินประมาณ 4 เมตร เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำลอดฝายออกไปได้ นอกจากนี้ฝายแกนดินซีเมนต์ยังมีการฝังแกนดินเป็นหูด้านขวาและหูด้านซ้ายเข้าไปในฝั่งอีกด้านละ 4 เมตร และทำแกนฝังลึกลงไปในใต้ดินอีกด้านละ 4 เมตร (สองเท่าของความสูงของฝาย) เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำเล็ดลอดออกไปด้านข้างด้วย ดังนั้นไม่ว่าจะมีการสูบน้ำออกจากฝายไปมากน้อยเพียงใดในแต่ละวัน น้ำที่หน้าฝายจะยังคงรักษาระดับน้ำเอาไว้ได้เท่าเดิม เพราะว่าน้ำจากแผ่นดินทั้งสองข้างจะไหลลงมาเติมน้ำในฝายให้เต็มเท่ากับความสูงของฝายโดยตลอด เนื่องจากว่าฝายอยู่ต่ำกว่าแผ่นดิน น้ำจากแผ่นดินจึงไหลลงสู่ฝายตลอดเวลา ซึ่งเป็นไปตามกฎทางธรรมชาติ


สำหรับยุทธศาสตร์การสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เพื่อให้เกษตรกรนอกเขตชลประทานสามารถมีน้ำใช้เพื่อการผลิต บริโภค และอุปโภคได้ตลอด 365 วัน หรือตลอดทั้งปี และเพื่อป้องกันปัญหาน้ำแล้งและน้ำท่วมด้วยนั้น มีดังต่อไปนี้คือ


ถ้าหากเราสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ทุก ๆ 5 กิโลเมตรในแม่น้ำชี (ความสูงของฝาย 1.5 - 2.0 เมตร) เราจะมีฝายในลำน้ำชี จำนวน 200 ตัว


ถ้าหากต้นทุนของการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ตกตัวละ 1 ล้านบาท งบประมาณ


ถ้าเราต้องการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ ทั้ง 22 ลุ่มน้ำ โดยมีระยะห่างทุก ๆ


สมมติให้ทุกลำน้ำมีความยาวเท่ากับลำน้ำชี คือยาวประมาณ 1,000 กิโลเมตร (การตั้งข้อสมมติเพื่อความสะดวกในการประมาณการค่าใช้จ่ายเท่านั้น ความจริงแล้วไม่มีลำน้ำใหญ่ที่ยาวเกือบ 1,000 กิโลเมตร เหมือนลำน้ำชี) จำนวนงบประมาณการสร้างฝายทั้งหมด


จำนวนการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในลำน้ำจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับงบประมาณของรัฐบาล เราอาจจะสร้าง 4,400 ตัว หรืออาจจะสร้างเป็นจำนวนถึง 10,000 ตัวหรือ 50,000 ตัวก็ได้ หากเราลงทุนสร้าง 10,000 ตัว งบประมาณจะอยู่ที่ 10,000 ล้านบาท การสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในลำน้ำไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการสัญจรไปมาทางน้ำแต่อย่างใด เนื่องจากความสูงของฝายอยู่ระหว่าง 1.5 - 2.0 เมตรเท่านั้น แต่ในหน้าน้ำ ๆ จะสูงถึงประมาณ 10 เมตร ซึ่งระเบียบของกรมเจ้าท่าอนุญาตให้สามารถทำได้ เนื่องจากเป็นฝายชั่วคราว


ฝายแกนดินซีเมนต์จำนวน 4,400 ตัว จะช่วยในการกักเก็บน้ำในฤดูฝน


ผมคาดว่าฝายแกนดินซีเมนต์จำนวน 4,400 ตัว ใน 22 ลุ่มน้ำทั่วประเทศน่าจะมีศักยภาพสูงเพียงพอที่จะกักเก็บน้ำฝนได้อย่างน้อยที่สุดร้อยละ 25 ของปริมาณน้ำฝนทั้งหมดในแต่ละปี ซึ่งเป็นปริมาณน้ำที่เพียงพอสำหรับใช้เพื่อการอุปโภค บริโภค การเกษตร อุตสาหกรรมและบริการทั้งประเทศ การสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในจำนวน 4,400 นี้ คือหลักประกันว่าประเทศไทยจะมีน้ำเพียงพอตลอดทั้งปี ปัญหาเรื่องภัยแล้งของแต่ละจังหวัดจะยุติลงโดยพื้นฐานทันทีภายในเวลา 1 - 4 ปี


สำหรับน้ำเพื่อการเกษตรของเกษตรกรทุกครัวเรือน รวมทั้งน้ำเพื่อการบริโภค อุปโภค อุตสาหกรรมและการค้าบริการของ 76 จังหวัดทั่วประเทศนั้น หากเราทำฝายแกนดินซีเมนต์ในแม่น้ำสายหลัก สายรอง และตามลำน้ำต่าง ๆ ทุกสายภายในจังหวัด โดยการตั้งงบประมาณให้จังหวัดละ 500 ล้านบาท เราน่าจะกักเก็บน้ำตามธรรมชาติได้ทั้งหมด หรือเกือบจะทั้งหมด งบประมาณ 500 ล้านบาทนี้จะครอบคลุมการใช้น้ำได้ทั้งจังหวัด ซึ่งเพียงพอสำหรับเกษตรกร


ผมประมาณราคาการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในแต่ละจังหวัดอยู่ที่ตัวละ 500,000 บาท ฉะนั้น ในแต่ละจังหวัดจะสามารถสร้างฝายได้ 1,000 ตัว ซึ่งน่าจะครอบคลุม


ดังนั้น ต้นทุนรวมของค่าใช้จ่ายในการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ทั้งใน 22 ลุ่มน้ำ รวมกับอีก 76 จังหวัดทั่วประเทศจะเท่ากับ 4,400 + 38,000 = 42,400 ล้านบาท ในการจัดทำงบประมาณ 4 ปี ใช้งบประมาณเฉลี่ยปีละ 10,600 ล้านบาท


จังหวัดแพร่ เป็นตัวอย่างที่ดีว่าก่อนที่จะมีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในปี 2565 นายอภิชาติ โตดิลกเวชช์ รองประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจน


ฝายแกนดินซีเมนต์เพียง 6 ตัว สามารถพลิกสถานการณ์เรื่องวิกฤตน้ำในฤดูแล้งของจังหวัดแพร่ให้ตกไปได้โดยพื้นฐาน ถ้าเรามีงบประมาณให้สร้างฝายแกนดินซีเมนต์เพิ่มเติมขึ้นอีก 1,000 ตัว ท่านคิดว่าสถานการณ์เรื่องน้ำแล้งในจังหวัดแพร่จะเป็นอย่างไร?


ท่านคิดว่าฝาย 1,000 ตัว สำหรับจังหวัดแพร่เพียงพอหรือไม่? สำหรับผมแล้วคิดว่าน่าจะเพียงพอหรือเกือบจะเพียงพอ และทั่วถึงสำหรับเกษตรกรทุกครัวเรือน


เช่นเดียวกันในอีก 76 จังหวัดทั่วประเทศ จำนวนฝายระหว่าง 1,000 ตัว


ด้วยนโยบายและมาตรการแบบนี้ ประเทศไทยจะสามารถสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เพื่อกักเก็บน้ำในธรรมชาติได้เสร็จสิ้นทั้งประเทศและครอบคลุมทั้ง 76 จังหวัด ภายในระยะเวลาเพียง 4 ปี


ทั้งนี้เป็นเพราะว่าการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์นั้นสามารถทำได้พร้อม ๆ กัน


โดยหน่วยงานที่เข้ามารับผิดชอบดำเนินการ คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั้งประเทศ การกระจายความรับผิดชอบให้องค์กรปกครอง


ผมคิดว่าหากรัฐบาลหรือนายกรัฐมนตรีใจกว้างพอที่จะคิดว่า เมื่อการแข่งขันเลือกตั้งจบลงแล้ว ก็ควรเลิกคิดถึงหรือยุติเรื่องการแข่งขันทางการเมืองทันทีพร้อมกันไปด้วย หลังเลือกตั้งแล้วทุกพรรคควรร่วมมือกันพัฒนาประเทศ ดังนั้นนายกรัฐมนตรีควรจัดสรรงบประมาณให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั้งประเทศ เพื่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ โดยไม่มีการแบ่งฝักแบ่งฝ่ายอีกต่อไป


และนับจากนี้เป็นต้นไป เกษตรกรนอกเขตชลประทานจะไม่ต้องคิดถึงว่า


และนับจากนี้ไปเกษตรกรนอกพื้นที่ชลประทานสามารถทำการเกษตรได้ตลอดทั้งปี พวกเขาไม่จำเป็นที่จะต้องเดินตามแผนยุทธศาสตร์ของหน่วยงานภาครัฐที่เป็นผู้กำหนดชะตาชีวิตของพวกเขาเหมือนกับที่ผ่านมาโดยตลอด เกษตรกรนอกพื้นที่เขตชลประทาน


นี่จะเป็นการปลดปล่อยชาวนาออกจากข้อจำกัดเรื่องน้ำ และเป็นการปลดปล่อยพลังทางการผลิต (productive force) ในภาคการเกษตรครั้งใหญ่ที่สุดของประเทศไทยในรอบ 200 ปี


ท่านทั้งหลายโปรดจินตนาการเองเถิดว่า ถ้าหากพื้นที่การเกษตรร้อยละ 78


สถานการณ์ที่เคยสร้างความทุกข์ยาก ที่เคยเป็นอุปสรรคขัดขวางในการประกอบอาชีพของเกษตรกรนอกพื้นที่เขตชลประทานมาเป็นเวลานับ 100 ปี สามารถจะทำให้สิ้นสุดลงได้ภายในเวลาเพียง 4 ปีข้างหน้าเท่านั้น หากได้รัฐบาลที่มีวิสัยทัศน์ มีความกล้าหาญและมีความเข้าใจต่อปัญหาความทุกข์ยากของประชาชนส่วนใหญ่ในประเทศนี้


ปัญหาใหญ่ ๆ เรื่องน้ำท่วม น้ำแล้งและน้ำเน่าน้ำเสียของแต่ละจังหวัด


เพราะว่าทุกปัญหาสามารถแก้ให้ตกไปได้ภายในระยะเวลาเพียง 2 - 3 ปี เท่านั้น ตัวอย่างเช่น ปัญหาน้ำเน่าน้ำเสียของหนองหาร จังหวัดสกลนคร และปัญหาน้ำเน่าน้ำเสีย


เพราะทั้งสองโครงการรัฐบาลต้องใช้เวลาดำเนินการประมาณ 10 ปี และใช้งบประมาณในการดำเนินงานแต่ละโครงการเป็นเงินเกือบ 10,000 ล้านบาท โครงการใช้วิธีการประมูลงานที่กรุงเทพฯ เพื่อให้บริษัทที่ภาครัฐต้องการได้รับการประมูลงานไป


หากรัฐบาลคำนึงถึงหลักธรรมาภิบาลในการบริหารประเทศ สมควรมอบหมายให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นผู้บริหารจัดการโครงการปัญหาเรื่องน้ำเน่าน้ำเสียในท้องถิ่นของตนเอง โดยการมีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้งองค์การบริหารส่วนตำบล


ตัวอย่างเช่นที่จังหวัดสกลนคร ปัญหาน้ำเน่าน้ำเสียที่หนองหาร ควรมอบให้ อบจ. เทศบาล และ อบต. ที่อยู่รอบ ๆ หนองหาร เป็นผู้ดูแลรับผิดชอบการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในทุกเส้นทางน้ำที่จะไหลลงสู่หนองหาร ฝายแกนดินซีเมนต์จะทำหน้าที่กักเก็บน้ำสะอาดตามธรรมชาติ ที่จะไหลลงสู่หนองหารได้เป็นอย่างดี อบต. ทุกแห่งที่อยู่บริเวณรอบหนองหารร่วมกันรับผิดชอบการระบายน้ำเสียออกจากหนองหาร และทุก อบต. ร่วมกันรับผิดชอบในการค่อย ๆ ปล่อยน้ำดีเข้าสู่หนองหาร ระยะเวลาการแก้ไขปัญหาน้ำเสียทั้งหมดน่าจะอยู่ในราว 2-3 ปี และงบประมาณที่ใช้ทั้งหมดจะอยู่ในระดับเป็น 100 ล้าน ไม่ใช่เกือบ 10,000 ล้านบาท ซึ่งจะถูกกว่าที่รัฐบาลทำเองเป็นจำนวนเงินหลายพันล้านบาท


ที่สำคัญยิ่งกว่านั้นก็คือ การประมูลจัดซื้อจัดจ้าง หรือจะเป็นเพียงการจัดจ้างแรงงานของท้องถิ่นจะช่วยทำให้เงินแพร่กระจายอยู่ในท้องถิ่น ไม่ใช่อยู่ในกรุงเทพฯ ซึ่งจะเป็นประโยชน์กับคนในท้องถิ่นมากกว่า ไม่ใช่ให้เงินกระจุกตัวอยู่กับข้าราชการระดับผู้ใหญ่


สำหรับการแก้ปัญหาน้ำท่วมในกรุงเทพฯ หากเราทำฝายแกนดินซีเมนต์ที่ลุ่มน้ำยม น่าน และป่าสัก จะสามารถช่วยบรรเทาการแก้ปัญหาน้ำท่วมที่กรุงเทพฯ ได้อย่างมาก


เช่นเดียวกับการทำฝายแกนดินซีเมนต์ที่ลุ่มน้ำชี จะลดปัญหาน้ำท่วมที่จังหวัดอุบลราชธานีได้เช่นเดียวกัน


ผมคิดว่าการแก้ปัญหาภัยแล้งสามารถทำให้เห็นผลได้ง่ายกว่า และเร็วกว่า เพราะเพียงปีแรกหลังจากที่มีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์แล้ว ก็น่าจะเห็นผลในบางระดับทันที


แต่การแก้ปัญหาน้ำท่วมของแต่ละจังหวัด จำเป็นต้องคิดให้ละเอียดมากกว่า เนื่องจากในแต่ละอำเภอ มีการสร้างถนนและอาคารปิดเส้นทางการไหลของน้ำอยู่ทั่วไป อย่างไรก็ดีนี่ไม่ใช่ข้ออ้างว่าจะเอาชนะปัญหานี้ไม่ได้ เพียงแต่การแก้ปัญหาน้ำท่วม ต้องการเวลาทำงานสัก 2 - 3 ปี หากทำจริง ปัญหาต่าง ๆ จะเริ่มเห็นการคลี่คลายลงไปได้เช่นเดียวกัน


คุยเรื่องฝายแกนดินซีเมนต์กับคุณชวน หลีกภัย เช้าวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2566 ผมในฐานะประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ได้เข้าพบคุณชวน หลีกภัย ประธานรัฐสภา


การพบปะกันในเช้าวันนี้เป็นไปอย่างเป็นกันเอง เพราะผมรู้จักกับคุณชวน


ผมได้เล่าให้ท่านฟังถึงงานของคณะกรรมาธิการฯ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องฝายแกนดินซีเมนต์ว่า ทำหน้าที่แตกต่างจากฝายชนิดอื่น ๆ อย่างไร งบประมาณในการก่อสร้าง


คุณชวนได้ซักถามเรื่อง ฝายแกนดินซีเมนต์ ด้วยความสนอกสนใจ เป็นพิเศษว่าคิดขึ้นโดยใคร? ผมได้เรียนท่านว่าคุณภัทรพล ณ หนองคาย วิศวกรชลประทาน เป็นนวัตกร และผมได้เรียนท่านว่าคุณพ่อของคุณภัทรพล คือ คุณพ่อไพโรจน์ ณ หนองคาย เป็นเพื่อนร่วมรุ่นกับท่านที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่านสนใจถามถึงคุณพ่อไพโรจน์วัย 91 ปี


เราคุยกันเรื่องฝายแกนดินซีเมนต์ยาวนานตามสมควร ท่านถามถึงจำนวนของฝายแกนดินซีเมนต์ว่าสร้างไปแล้วเป็นจำนวนมากน้อยแค่ไหน? และอยู่ที่ไหนบ้าง? ที่สำคัญคือท่านถามผมว่าฝายแกนดินซีเมนต์ มีประโยชน์อย่างไร?


ผมเรียนคุณชวนไปว่าฝายแกนดินซีเมนต์ มีประโยชน์ทั้งในแง่เศรษฐกิจ


ท่านถามผมว่าหากจะไปดูฝายแกนดินซีเมนต์ ที่สร้างเสร็จแล้วควรจะไปดูที่ไหน? ผมจึงได้แนะนำและ ได้เรียนเชิญให้ท่านไปดูฝายแกนดินซีเมนต์ที่ จังหวัดแพร่ และจะได้ถือโอกาสชวนชาวบ้านมา พูดคุย กับท่านด้วย


หลังจากฟังสิ่งที่ผมเล่าแล้ว ท่านชวนสรุปว่าการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ตัวเล็กแต่มีจำนวนมาก ๆ ก็คือการจำลอง หรือการย่อส่วนของเขื่อน ลงมานั่นเอง ผมตอบท่านไปว่า


จากชาวหนองแวง ลำน้ำชี ถึงคนบนตึกจุฑามาศ !! กลุ่มผู้ใช้ “ฝายแกนดินซีเมนต์ส่งสัญญาณถึงคนบนตึกจุฑามาศ !! ฝนตกแม้ทิ้งช่วง ก็ยังมีน้ำ แต่หากผู้บริหารจัดการน้ำมีทัศนะผูกขาด แผ่นดินจะแห้งเหือดแล้งน้ำต่อไป”


“แล้ง ขาดน้ำเพราะธรรมชาติยังมีโอกาสฝนตกให้เราเก็บกักน้ำได้ แต่หากผู้นำองค์กรบริหารจัดการน้ำแห่งชาติ ผู้กำหนดทิศทางแผนแม่บทการบริหารจัดการน้ำมีทัศนะผูกขาด แผ่นดินจะแล้งขาดน้ำ แม้ธรรมชาติจะให้ฝนแบบผิดฤดูกาลก็ตาม ผู้นำองค์กรฯ คนนั้น


เมื่อครั้งวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2566 พลเอกประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรีและคณะ เดินทางลงพื้นที่ภาคอีสาน จังหวัดขอนแก่น และจังหวัดชัยภูมิ เพื่อประเมินสถานการณ์น้ำภาพรวม และตรวจติดตามความคืบหน้าโครงการกักเก็บน้ำต้นทุน โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดขอนแก่น ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ เลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ อธิบดีกรมชลประทาน และหัวหน้าส่วนราชการต่าง ๆ ให้การต้อนรับ


รายงานข่าวพิเศษแจ้งว่า ณ ห้องประชุมพญาแล ผู้นำองค์กรบริหารจัดการน้ำแห่งชาติที่อยู่ในห้องประชุมนั้นคัดค้าน ไม่เห็นด้วยกับแนวคิดของผู้ว่าราชการจังหวัดฯ


คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา


อย่างไรก็ตาม สำนักข่าวกรมประชาสัมพันธ์ รายงานว่า “พล.อ.ประวิตรฯ ได้สั่งการสนับสนุนโครงการตามที่จังหวัดร้องขอเพิ่มเติมได้แก่ โครงการก่อสร้างวงแหวนน้ำรอบพื้นที่เมืองชัยภูมิ และก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เพื่อชะลอการไหลของน้ำในฤดูฝนและกักเก็บน้ำ


โรตารีเจริญนครร่วมแก้จน : 1 ตำบล 1 โรตารี


วันศุกร์ที่ 7 กรกฎาคม 2566 สโมสรโรตารีเจริญนครได้เชิญนายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา บรรยายพิเศษ เรื่อง “เราจะแก้จนได้อย่างไร?” ให้แก่นายกสโมสรโรตารีหลายแห่งในกรุงเทพมหานครและผู้บริหารโรตารีเจริญนคร


นายสังศิต กล่าวว่าการเริ่มต้นทำงานของคณะกรรมาธิการฯ เมื่อสี่ปีก่อน “เหมือนปิดตาเดินอยู่ในความมืด” ถึงแม้จะได้คุยกับผู้หลักผู้ใหญ่ในบ้านเมือง อดีตนายกรัฐมนตรี ปราชญ์ของแผ่นดิน ปัญญาชนนักคิด และปราชญ์ชาวบ้านจำนวนหนึ่ง ตลอดจนทบทวน


ส่วนแนวคิดทฤษฎีของประเทศตะวันตกเรื่องการแก้ปัญหาความยากจน


ในที่สุดแล้วคณะกรรมาธิการฯ พบว่าการจะแก้ปัญหาความยากจนที่เป็นรูปธรรมนั้น จะต้องเริ่มต้นจากความเป็นจริงของสภาพแวดล้อมทางด้านภูมิศาสตร์ของแต่ละพื้นที่ และหาคนหรือกลุ่มคนที่จะเป็นผู้นำในการยอมรับแนวความคิดใหม่ เรื่องการแก้ปัญหาแหล่งน้ำขนาดเล็กด้วยนวัตกรรมแบบใหม่


ปัญหาใหญ่สุดที่เราพบคือ พื้นที่ ๆ อยู่นอกเขตชลประทานที่เกษตรกรสามารถทำการเกษตรได้เพียงปีละหนึ่งหนนั้น มีขนาดใหญ่โตราวร้อยละ 78 - 80 ของพื้นที่


คำถามสำคัญที่สุดของเราก็คือ จะหาน้ำให้แก่เกษตรกรเหล่านี้ได้ใช้ในการผลิต การบริโภคและอุปโภคตลอด 365 วันในหนึ่งปีได้อย่างไร? ถ้าเราไม่สามารถหาน้ำให้แก่เกษตรกรเหล่านี้ได้ การแก้ปัญหาความยากจนก็ไม่สามารถทำได้


ความยากในการคิดเรื่องนี้ก็คือ เราต้องกล้าแตกหักกับแนวความคิดเรื่อง


เราเสนอว่าการสร้างแหล่งน้ำขนาดเล็กที่เหมาะสมกับครัวเรือนและชุมชน น่าจะเหมาะสมกับการแก้ปัญหาความยากจนของเกษตรกรมากกว่าการใช้โครงการขนาดใหญ่ โครงการที่จะทำ ควรมีหลักการว่า นอกจากจะเป็นโครงการขนาดเล็กแล้ว ควรทำเสร็จได้ไว


หลังจากผ่านการแสวงหาความรู้เรื่องแหล่งน้ำขนาดเล็กจากบรรดาปราชญ์ชาวบ้าน และองค์กรที่เกี่ยวข้องกับน้ำแล้ว เราพบว่า “ฝายแกนดินซีเมนต์” เป็นคำตอบ


เพราะเหตุว่าฝายแกนดินซีเมนต์เป็นการแก้จุดอ่อนของฝายทุกประเภทที่มีอยู่ในขณะนี้ได้ คือ ฝายสามารถกักเก็บน้ำเอาไว้ได้ตลอดทั้งปี มีอายุยืนยาวมากกว่าฝายทุกประเภท


ฝายแกนดินซีเมนต์สามารถพลิกสถานการณ์ในพื้นที่แล้งซ้ำซากทุกแห่ง


เกษตรกรสามารถทำการเกษตรได้ตลอดทั้งปี ชีวิตความเป็นอยู่และคุณภาพชีวิตดีขึ้น ดูได้จากการมีเงินเหลือเพียงพอที่จะเอาไปปรับปรุงที่อยู่อาศัยให้ดีขึ้นกว่าเดิม การมีเงินไปใช้หนี้ทั้งที่อยู่ในสถาบันและนอกสถาบันการเงิน การมีอาหารการกินที่มีคุณภาพดีขึ้น


สำหรับคณะกรรมาธิการฯ แล้ว การมีน้ำอย่างเดียวยังไม่เป็นการเพียงพอสำหรับการแก้จน สิ่งที่เราพยามทำต่อไปคือส่งเสริมให้เกษตรกรทำการเกษตรที่ไม่ใช้สารเคมี เราทำงานร่วมกับมูลนิธิรักษ์ดินรักษ์น้ำ (Earth Safe Foundation) ในการนำผลผลิตเกษตร


นายสังศิต กล่าวว่า การแก้ปัญหาความยากจนของพี่น้องเกษตรกรมีความจำเป็นต้องอาศัยธุรกิจเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการแก้ปัญหานี้ เพราะบทบาทของภาคธุรกิจเอกชนจะช่วยสร้างความมั่งคั่ง (wealth) ให้แก่ภาคการเกษตรได้ นี่เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้


นายสังศิต ได้เสนอว่าอยากเห็นโรตารี่เข้ามามีส่วนร่วมในการแก้ปัญหา


สำหรับประเด็นนี้ชาวโรตารีส่วนใหญ่เห็นว่าการแก้ปัญหาความยากจน


ในตอนท้าย นายสังศิตยังได้เรียนเชิญสโมสรโรตารีเจริญนครให้เข้าร่วมเป็นหนึ่งในภาคีร่วมกับคณะกรรมาธิการฯ กระทรวงอุดมศึกษาฯ และกระทรวงมหาดไทย ในการประชุมในวันที่ 17 กรกฎาคม 2566 เพื่อที่จะ 1) เข้าร่วมการประชุมเรื่องการแก้จนด้วยฝายแกนดินซีเมนต์ ที่จะจัดขึ้นในวันที่ 10 สิงหาคม ศกนี้ ที่วุฒิสภา 2) เข้าร่วมจัดการประชุมเรื่องการแก้ปัญหาความยากจน ในระดับชาติร่วมกับองค์กรภาคีต่าง ๆ และ 3) เป็นคณะผู้ร่วมจัด


ท่านนายกสโมสรโรตารีเจริญนครถามนายสังศิตว่า “บทบาทของนักธุรกิจที่ควรจะทำในการแก้จนเป็นอย่างไร?”


นายสังศิตตอบว่า “บทบาทของนักธุรกิจในการแก้ปัญหานี้มีหลากหลายมากมาย ตั้งแต่การสนับสนุนทุนในการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เพื่อให้เกษตรกรมีน้ำ


มท.1 ให้การต้อนรับคณะกรรมาธิการแก้จนฯ วุฒิสภา พร้อมหารือแนวทางลดความเหลื่อมล้ำ เน้นย้ำ เป้าหมายของกระทรวงมหาดไทย คือ การบำบัดทุกข์ บำรุงสุข ทำให้ประชาชนมีความอุดมสมบูรณ์พูนสุขโดยถ้วนหน้า


วันนี้ (20 ก.ย. 66) เวลา 10.00 น. ณ ห้องประชุมราชสีห์ ศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย นายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ให้การต้อนรับ นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการ


นายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวว่า การหารือในวันนี้ มีเป้าหมายเพื่อรับข้อเสนอแนะ คำแนะนำ และแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นร่วมกันระหว่างคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา


นายอนุทิน ชาญวีรกูล กล่าวเพิ่มเติมว่า นอกจากนี้กระทรวงมหาดไทยยังมีเป้าหมายในการส่งเสริมคุณภาพชีวิตประชาชน ด้วยนโยบายต่าง ๆ อาทิ น้ำประปาดื่มได้


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา กล่าวว่า ตลอดการทำงานระยะเวลากว่า 4 ปี ของคณะกรรมาธิการฯ พบว่า ปัญหาสำคัญของความยากจนและความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้น ที่มีความจำเป็นต้องแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วน คือ ปัญหาน้ำแล้งและปัญหาน้ำท่วม ซึ่งหน่วยงานภาครัฐได้ทำการศึกษาแนวทางและแก้ไขปัญหาอย่างเต็มที่มาโดยตลอด แต่ยังไม่สามารถป้องกันน้ำท่วมได้สำเร็จ


ด้านนายสุทธิพงษ์ จุลเจริญ ปลัดกระทรวงมหาดไทย กล่าวว่า กระทรวงมหาดไทย โดยกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น และกรมโยธาธิการและผังเมือง ได้ร่วมกันขับเคลื่อน


นายอนุทิน ชาญวีรกุล ได้กล่าวสรุปตอนท้ายว่าขอให้ท่านปลัดกระทรวงได้นำข้อเสนอแนะของประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ


นอกจากนี้ นายอนุทิน ชาญวีรกุล ยังตอบรับเป็นองค์ปาฐก เรื่อง “การแก้จน” ในการประชุมเรื่องการแก้จนของประเทศไทยครั้งที่ 1 ซึ่งเป็นการจัดงานร่วมกันระหว่างคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา กระทรวงมหาดไทย และกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในวันที่ 20 พฤศจิกายน ศกนี้ ที่วุฒิสภา รวมทั้งท่านยังแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจที่จะศึกษาและเรียนรู้เรื่องการแก้ปัญหาความยากจน ด้วยการร่วมเดินทางไปกับคณะกรรมการแก้จนของประเทศจีนที่จะลงไปดูพื้นที่จริงที่จังหวัดน่าน พะเยา และแพร่ ในระหว่างวันที่ 21-25 พฤศจิกายน ศกนี้ ด้วย


รวมทั้งท่านยังได้กล่าวในที่ประชุมด้วยว่า “เวลาอาจารย์ไปลงพื้นที่ที่ไหน ขอให้แจ้งมาด้วย ผมจะตามไปด้วย” ผมได้เรียนท่านว่าที่ องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง จังหวัดชัยภูมิ มีระบบการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายแกนดินซีเมนต์ดีที่สุดในประเทศไทย เพราะพื้นที่


ยิ่งไปกว่านั้น ท่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ตอบรับที่จะมาฟังปาฐกถา เรื่อง “การควบคุมการคอรัปชั่นของรัฐบาลสี จิ้นผิง” โดยท่านเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย ในวันที่ 10 ตุลาคม ศกนี้ เวลา 9.00-9.45 น. ที่อาคารรัฐสภา


ฝายแม่หล่าย ยังคงยืนตระหง่านท้าทายพายุฝน อย่างไม่พรั่นพรึง


สถานการณ์ล่าสุด ของฝายแกนดินซีเมนต์แม่หล่าย ตัวที่ 2 หมู่ที่ 4 ตำบลแม่หล่าย อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ ผู้ใหญ่บ้าน คุณอรสา ยอดสาร ได้รายงานสถานการณ์ของฝายแม่หล่าย ที่เพิ่งสร้างเสร็จในปี 2565 ก่อนหน้าฝนเล็กน้อย และต้องเผชิญหน้ากับพายุฝน


“น้ำที่เห็นทั้งหมดเป็นน้ำที่มาจากน้ำฝนและน้ำใต้ดิน ถ้าหากทางอ่างแม่ถางปล่อยน้ำมา ปริมาณน้ำก็จะเยอะมากกว่านี้ แล้วก็ท่วมฝาย แต่ตัวฝายก็ยังสามารถที่จะรองรับน้ำฝน แล้วก็น้ำที่มาจากอ่างได้ค่ะ”


ผมใคร่ขอขอบคุณผู้ใหญ่อรสา มา ณ โอกาสนี้ด้วยครับ


และในโอกาสนี้ผมใคร่ขอเชิญชวนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และพี่น้องประชาชนที่ร่วมกันสร้างฝายขึ้นมาในพื้นที่ต่าง ๆ ได้ช่วยกันรายงานสถานการณ์ของฝายในพื้นที่ของท่านมายังคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ด้วยครับ


“อบต.บ่อสวก” เทียบชั้นองค์กรน้ำระดับชาติ เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจบริหารจัดการทรัพยากรน้ำให้กับผู้นำท้องที่


เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศบริหารจัดการทรัพยากรน้ำพึ่งตนเองได้


จับมือสำนักวิชาทรัพยากรการเกษตร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เทคโนโลยี


รายงานคณะตัวแทนมหาดไทยร่วมคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ศึกษาดูความจริง การบริการจัดการน้ำ ด้วยการใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศการตัดสินใจบริหารจัดการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ ศักยภาพเทียบชั้นองค์กรน้ำระดับชาติ คณะตัวแทนมหาดไทย อึ้ง เชื่อ ท้องถิ่นบริหารจัดการทรัพยากรน้ำได้ !!


เมื่อวันพุธที่ 25 ตุลาคม 2566 นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา พร้อมคณะ และผู้แทนจากกระทรวงมหาดไทย เช่น กรมการปกครอง กรมการพัฒนาชุมชน และกรมโยธาธิการและผังเมือง ได้เดินทางลงพื้นที่ศึกษาดูงานและแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นเกี่ยวกับการแก้จนด้วยกลยุทธ์การสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ พื้นที่ตำบลบ่อสวก อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน


การเดินทางศึกษาดูงานในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อนำผู้แทนจากกระทรวงมหาดไทยดังกล่าวข้างต้น ลงพื้นที่เพื่อเยี่ยมชนฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ที่สร้างเสร็จแล้ว เพื่อให้เห็นถึงคุณสมบัติ คุณประโยชน์ต่าง ๆ ของฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ ทั้งในส่วนของประสิทธิภาพ ความคงทน สภาพแวดล้อม ระบบนิเวศ และชีวิตความเป็นอยู่


นายนิวัฒน์ งามธุระ รองผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน ได้กล่าวต้อนรับคณะเดินทาง และกล่าวถึงที่มาที่ไปของการศึกษาดูงานและการประชุมหารือแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นในครั้งนี้ ดังนี้


ตามที่ได้มีการประชุมร่วมระหว่างกระทรวงมหาดไทยกับคณะกรรมาธิการฯ นั้น รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย (นายอนุทิน ชาญวีรกูล) ได้มอบหมาย


สำหรับพื้นที่จังหวัดน่าน ถือว่าเป็นพื้นที่ต้นน้ำน่าน แต่ในห้วงที่ผ่านมาจังหวัดน่านสามารถเก็บกักน้ำไว้เพื่อใช้สอยในพื้นที่ได้เพียงร้อยละ 1 เท่านั้น เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่


พื้นที่ตำบลบ่อสวก อำเภอเมืองน่าน สภาพปัญหาของพื้นที่ที่ผ่านมาในช่วงฤดูฝนเกิดน้ำท่วม น้ำป่าไหลหลาก เก็บน้ำไม่ได้ เหลือไว้แต่ความเสียหาย ส่วนในช่วงฤดูแล้ง เกิดปัญหาการขาดแคลนน้ำสำหรับการเกษตร ทำนาได้เพียงปีละครั้ง ระดับน้ำใต้ดินลดลง ทำให้ขาดน้ำอุปโภค/บริโภค


องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อสวกมีเป้าหมายในการดำเนินการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่ตำบลบ่อสวก จำนวนประมาณ 350 ฝาย โดยดำเนินการเสร็จแล้วจำนวน 63 ฝาย ปัจจุบันทำให้พื้นที่ต้นน้ำเกิดความชุ่มชื้น ลดปัญหาหมอกควันไฟป่า ช่วยชะลอน้ำป่าลดความเสียหายจากน้ำป่าไหลหลาก และช่วยลดปัญหาน้ำท่วมในตัวเมืองน่าน พื้นที่การเกษตรหลังมีฝายสามารถนำน้ำมาใช้ประโยชน์เพื่อการเกษตรหลังฤดูทำนาได้ เกษตรกร


จากนั้น ว่าที่ร้อยตรีอลงกต ประสมทรัพย์ รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลบ่อสวก ได้กล่าวรายงานพื้นฐานทั่วไปและความเป็นมาในการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ตำบล


พื้นที่ตำบลบ่อสวก ประกอบด้วย 13 หมู่บ้าน มีพื้นที่ทั้งหมด 38,444 ไร่ มีประชากรทั้งหมด 6,514 คน อาชีพหลักร้อยละ 97 คืออาชีพเกษตรกรรม


โครงการด้านน้ำต่างๆ หลายโครงการในอดีตนั้น ไม่ได้รับการตอบสนองตามความต้องการของประชาชนในพื้นที่ เพราะข้อจำกัดด้านงบประมาณท้องถิ่นและความไม่พร้อม


การบริหารจัดการปัญหาด้านน้ำในพื้นที่ตำบลบ่อสวก เริ่มต้นด้วยการสำรวจพื้นที่ การรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ปัญหา และการกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหา โดยความร่วมมือของทั้งประชาชน องค์กรผู้ใช้น้ำ และคณะทำงานบริหารจัดการน้ำระดับตำบล ซึ่งมีการพัฒนา APPICATION EPICOLLECT5 โดยสำนักวิชาทรัพยากรการเกษตร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อใช้ในการเก็บรวมรวมข้อมูลแหล่งน้ำในพื้นที่แล้วนำข้อมูลมาประมวลผลเป็นข้อมูลสมดุลน้ำรายหมู่บ้าน


ด้วยเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจบริหารจัดการ


ทำให้ได้ทราบว่า มีฝนตกตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนพฤศจิกายน และช่วงที่ทำการเกษตรหน้าฝนคือตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงเดือนพฤศจิกายน แต่มีปริมาณน้ำฝนในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงเดือนพฤศจิกายนที่เกินความต้องการใช้เพื่อการเกษตร จำนวนมากถึง 1,710,000 ล้านลูกบาศก์เมตร จึงเกิดแนวคิดว่าทำอย่างไรจึงจะสามารถเก็บกักน้ำฝนที่เกินความต้องการ และดัก หน่วงน้ำ ไว้ในพื้นที่ให้ได้นานที่สุด ยืดปริมาณน้ำที่เก็บไว้ให้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ก่อนฝนรอบใหม่จะมาถึง เพื่อให้เกษตรกรสามารถทำการเกษตรหลังฤดู


การวิเคราะห์ปัญหาความมั่นคงทางด้านแหล่งน้ำ เพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภคและการเกษตร โดยปัญหาหลัก ๆ มี 2 ประการดังต่อไปนี้


1. ปัญหาน้ำแล้ง


- ปริมาณน้ำฝนน้อย ต้องมีการวางแผนการใช้น้ำ


- น้ำบาดาลลดลง ต้องเพิ่มน้ำใต้ดินลดการใช้น้ำ


- น้ำผิวดินลดลง ต้องเพิ่มองค์ความรู้และมีการวางแผนการใช้น้ำ


- ระบบส่งน้ำไม่มีประสิทธิภาพ ต้องเพิ่มการขุดลอก การซ่อม การเสริมสร้างระบบส่งน้ำ เป็นต้น


2. ปัญหาน้ำท่วม


- ไม่มีพื้นที่เก็บน้ำ ซึ่งต้องแก้ปัญหาด้วยการสร้างอ่างเก็บน้ำ แก้มลิง ฯลฯ


- การไม่มีจุดซับน้ำหรือจุดพักน้ำ ต้องแก้ปัญหาด้วยการสร้างฝายรูปแบบต่าง ๆ


- ปัญหาทางน้ำไม่สะดวก ต้องแก้ปัญหาด้วยการขุดลอก ซ่อม เสริม สร้าง ลำห้วยและเหมืองต่าง ๆ


ซึ่งการแก้ปัญหาจะแบ่งโครงการต่าง ๆ ตามระดับความเร่งด่วนของปัญหาและขนาดของโครงการที่ต้องใช้ระยะเวลา งบประมาณ และให้หน่วยงานอื่นเป็นผู้ดำเนินการ ดังนี้


1. โครงการระดับ S เป็นการจัดหาน้ำเพื่อการเกษตรที่เป็นโครงการเร่งด่วนที่ อบต. สามารถดำเนินการได้ (โครงการระดับ S)


2. โครงการระดับ M เป็นการจัดหาน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคและเพื่อการเกษตร รวมทั้งการจัดการปัญหาน้ำท่วม ส่วนหนึ่งเป็นโครงการที่อยู่ในแผนพัฒนาที่ อบต. สามารถดำเนินการได้เอง และอีกส่วนหนึ่งเป็นโครงการที่ต้องส่งเข้าระบบ Thai Water Plan


3. โครงการระดับ L เป็นการจัดหาน้ำเพื่อการเกษตรที่เป็นโครงการขนาดใหญ่และใช้งบประมาณในการสร้างเป็นจำนวนมาก เช่น การสร้าง การขุดลอกอ่างเก็บน้ำ และการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ขนาดใหญ่ เป็นต้น


ขั้นตอน กลไกการทำงานด้านการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ตำบลบ่อสวก มีดังนี้


1. สภาพปัญหาในพื้นที่ที่ต้องมีการวิเคราะห์ปัญหา การหาสาเหตุของปัญหา การกำหนดแนวทางแก้ไขและหน่วยงานเจ้าภาพในการแก้ไขปัญหาโดยคณะทำงานบริหารจัดการน้ำในตำบล


2. การเสนอแนวทางโดยเขียนแผนเข้าสู่เวทีประชาคมระดับหมู่บ้าน ขั้นตอนนี้ดำเนินการโดยผู้ใหญ่บ้านและองค์กรผู้ใช้น้ำ


3. การเขียนโครงการบรรจุแผนพัฒนาหมู่บ้านโดยสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล


4. บรรจุโครงการเข้าสู่แผนพัฒนาตำบล


5. นำโครงการเข้าสู่การพิจารณาของสภาองค์การบริหารส่วนตำบล ซึ่งบางโครงการสามารถใช้งบประมาณของท้องถิ่นได้เลย บางโครงการต้องพึ่งงบประมาณจากหน่วยงานภาครัฐอื่น ๆ และต้องพึ่งพาองค์การบริหารส่วนจังหวัด หน่วยงานด้านชลประทาน และสำนักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัด เป็นต้น รวมทั้งการขอความสนับสนุนจากภาคประชาสังคม


ความก้าวหน้าการดำเนินการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่ตำบลบ่อสวก ปัจจุบันพื้นที่ตำบลบ่อสวก มีความต้องการฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์จำนวนทั้งสิ้น 126 ฝาย สร้างเสร็จแล้วจำนวนทั้งหมด 63 ฝาย มีผู้ได้รับผลประโยชน์ทั้งหมด 388 ราย มีปริมาณน้ำ 11,716 ลูกบาศก์เมตร ใช้งบประมาณในการสร้างรวมทั้งหมด 246,569 บาท ซึ่งเป็นเงินที่ได้จากงบประมาณ CSR ของภาคเอกชน และอีกส่วนหนึ่งเป็นเงินจากภาคประชาสังคมและคน


ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ทำให้มีการยกระดับน้ำใต้ดินเพิ่มขึ้น ทำให้สระเก็บน้ำที่อยู่บริเวณใกล้เคียงมีปริมาณน้ำเพิ่มขึ้น ทำให้เกษตรกรสามารถวางแผนปลูกพืชผักผสมผสาน พืชผักที่มีมูลค่าสูง และทำการเกษตรอินทรีย์ได้อีกด้วย


ความคาดหวังและความเปลี่ยนแปลงหลังการมีฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์


ก่อนการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์


1. ฤดูฝน มีน้ำท่วม น้ำป่าไหลหลาก มาไวไปไว เก็บน้ำไม่ได้ เหลือไว้แต่ความเสียหาย


2. ฤดูแล้ง ขาดแคลนน้ำสำหรับการเกษตร ทำนาได้เพียงปีละครั้ง


3. ฤดูแล้ง น้ำอุปโภคบริโภคไม่เพียงพอ ระดับน้ำใต้ดินลดลง


หลังการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์


1. พื้นที่ต้นน้ำมีความชุ่มชื้นกลับมา ลดปัญหาหมอกควันและไฟป่า


2. ช่วยชะลอน้ำป่า ลดความเสียหายจากน้ำป่าไหลหลากในพื้นที่ตำบลบ่อสวก ตำบลนาซาว ซึ่งเป็นตำบลรับน้ำ


3. พื้นที่การเกษตรหลังมีฝาย สามารถนำน้ำมาใช้ประโยชน์ในการเกษตรหลังฤดูทำนาได้


4. เกษตรกรมีทางเลือกในการประกอบอาชีพทางการเกษตรได้มากขึ้น ทำให้เกิดการเกษตรแบบผสมผสานที่มีการลดการใช้สารเคมี ทำให้สุขภาพของประชาชนดีขึ้น


5. ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน มีรายได้จากภาคการเกษตรเพิ่มขึ้น (ประสิทธิภาพ + ประสิทธิผล) จากการมีปัจจัยการผลิตด้านน้ำที่เพียงพอและเหมาะสม


6. เกิดความเป็นธรรมในการใช้น้ำในพื้นที่ เกิดกระบวนการการใช้น้ำอย่างคุ้มค่า


7. เพิ่มต้นทุนน้ำบาดาลเพื่อการอุปโภคบริโภค ลดปัญหาการขาดแคลนน้ำกินน้ำใช้ในช่วงฤดูแล้ง


8. ช่วยลดปัญหาน้ำท่วมในตัวเมืองน่าน


แผนการดำเนินการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในตำบลบ่อสวก 350 จุด


1. สร้างฝายตามลำห้วยสาขา (ร้อยละ 80) เป็นจำนวน 280 ฝาย สร้างแล้ว 63 ฝาย เหลืออีก 217 สาย (แจ้งความจำนงมาแล้ว 84 จุด หาเพิ่มอีก 134 จุด) ซึ่งลำห้วยสาขามีความกว้างประมาณ 3 - 5 เมตร ใช้งบประมาณเฉลี่ยต่อฝาย 2,500 บาท โดยใช้แรงงานของชาวบ้าน งบประมาณในการก่อสร้างจึงเท่ากับ 217 x 2,500 = 542,500 บาท


2. สร้างฝายตามลำห้วยหลักคือลำห้วยม่วงและลำห้วยเสียม (ร้อยละ 20)


หากมีงบประมาณสามารถเริ่มดำเนินการสร้างฝายได้หลังฤดูเก็บเกี่ยวข้าวนี้ได้ทันที 87 ฝาย งบประมาณ 360,000 บาท จะช่วยเพิ่มน้ำต้นทุนในพื้นที่ 3,480 ลูกบาศก์เมตร เพิ่มพื้นที่ได้รับประโยชน์ 600 ไร่ และเพิ่มจำนวนผู้ได้รับผลประโยชน์อีก 155 ครัวเรือน


3. ซ่อมฝายคอนกรีตที่ชำรุดด้วยนวัตกรรมแกนดินซีเมนต์ จำนวน 7 จุด


ผศ.น.สพ.ดร.วินัย แก้วละมุล สำนักวิชาทรัพยากรการเกษตร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นผู้พัฒนา APPICATION EPICOLLECT5 ได้กล่าวว่า การทำวิจัยทางวิชาการ


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการฯ ได้กล่าวว่า จากการเข้าพบหารือแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นกับ นายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย โดยคณะกรรมาธิการฯ ได้นำเสนอแนวทางการแก้ปัญหาความยากจน


จากปัญหาที่ อปท. ต้องส่งโครงการที่เกี่ยวกับน้ำเข้าสู่ระบบ Thai Water Plan แต่ได้รับการอนุมัติน้อยมากหรือแทบไม่มีเลย เพราะขาดความพร้อมและความเชี่ยวชาญในการเตรียมข้อมูลและการนำข้อมูลเข้าสู่ระบบดังกล่าว


ปัญหาดังกล่าวข้างต้น เมื่อคณะกรรมาธิการฯ ได้เข้าพบหารือกับนายสมศักดิ์ เทพสุทิน รองนายกรัฐมนตรี จึงได้เสนอแนะให้แยกการพิจารณาอนุมัติโครงการเกี่ยวกับน้ำ เป็นดังนี้


1. คณะกรรมการจัดการแหล่งน้ำขนาดใหญ่และขนาดกลาง เช่น เขื่อน อ่างเก็บน้ำ เป็นต้น โดยให้โครงการน้ำขนาดใหญ่และขนาดกลางเสนอโครงการผ่านระบบ Thai Water Plan เช่นเดิม


2. คณะกรรมการจัดการแหล่งน้ำขนาดเล็ก โดยให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นประธาน โครงการน้ำขนาดเล็กไม่ต้องเสนอผ่านระบบ Thai Water Plan ซึ่งเป็นโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ไม่รู้ถึงปัญหาความเดือดร้อน ความจำเป็นเร่งด่วนในการบรรเทาทุกข์และแก้ไขปัญหาให้กับพี่น้องประชาชน แต่ให้ อปท. จัดทำโครงการเสนอผ่านทางจังหวัด และกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น จากนั้นส่งให้คณะกรรมการจัดการแหล่งน้ำขนาดเล็กพิจารณา เมื่อคณะกรรมการดังกล่าวมีความเห็นเป็นอย่างไรให้ยุติตามความเห็นนั้น แล้วให้ส่งไปลงบันทึกในระบบของ สทนช. วิธีการดังกล่าวจะเป็นการแก้ปัญหาให้ อปท. มีโอกาสได้รับงบประมาณมาดำเนินโครงการที่เกี่ยวกับน้ำ โดย อปท. ต้องเตรียมเขียนโครงการที่เกี่ยวกับน้ำไว้ให้พร้อม เพราะถ้ารัฐบาลมีนโยบายและงบประมาณที่เกี่ยวกับแหล่งน้ำขนาดเล็กหรือการสร้างฝายชะลอน้ำ


ตนเห็นว่าด้วยงบประมาณที่มีอยู่อย่างจำกัด ในเบื้องต้นจึงควรเน้นการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ไว้ในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนและภาคอีสานที่เป็นพื้นที่ต้นน้ำ เพื่อลดผลกระทบปัญหาน้ำท่วมทั้งในพื้นที่ของตนเองและพื้นที่ภาคกลาง


จากนั้น เป็นการลงพื้นที่เยี่ยมชมฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่ตำบลบ่อสวก จำนวน 3 จุด ดังนี้


จุดที่ 1. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ที่มีนายเป็ง อุตตมา เป็นผู้ดูแล มีความกว้าง


เป็นฝายตัวแรกในลำห้วยดินแดงจากทั้งหมด 7 ฝาย สร้างเสร็จเมื่อปลายเดือนพฤศจิกายน 2565 มีผู้ได้รับประโยชน์จำนวน 6 ราย มีพื้นที่ได้รับประโยชน์ประมาณ 6 – 7 ไร่ ซึ่งก่อนมีฝาย จะไม่มีน้ำ แต่เมื่อมีฝาย ลุงเป็งสามารถปลูกผักสวนครัวไว้กินในครอบครับเพื่อลดค่าใช้จ่าย และส่วนที่เหลือก็ขายภายในหมู่บ้าน


จุดที่ 2. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ที่มีนางทองใบ กุลลาว เป็นผู้ดูแล มีความกว้าง 2 เมตร ความยาว 4 เมตร ความสูงฝาย 0.8 เมตร แกนฝาย 1 เมตร หูช้างยาว 1 เมตร ความจุน้ำ 400 ลูกบาศก์เมตร งบประมาณ 1,850 บาท ผู้สนับสนุนคือ โยธาธิการและผังเมือง น่าน สร้างเสร็จเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2566 ก่อนมีฝาย พื้นที่ใกล้เคียงจะปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ แตงกวา กระเทียม หอมแดง แต่น้ำไม่เพียงพอ เพราะสระน้ำที่มีอยู่ สามารถสูบน้ำได้จำนวนหนึ่ง เมื่อสูบจนน้ำแห้งแล้ว ต้องรออีกเป็นสัปดาห์กว่าที่จะมีน้ำให้พอสูบรดพืชผักได้อีกครั้ง หลังจากที่มีฝาย มั่นใจว่าจะมีน้ำใช้เพื่อการเกษตรอย่างเพียงพอ เพราะระดับน้ำใต้ดินเพิ่มสูงขึ้นจากการสังเกตระดับน้ำที่เพิ่มขึ้นของสระน้ำที่อยู่ใกล้ฝาย


จุดที่ 3. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ ที่มีนายระย้า จ่อยพรม เป็นผู้ดูแล มีความกว้าง 3 เมตร ความยาว 3 เมตร ความสูงฝาย 0.6 เมตร แกนฝาย 1.2 เมตร หูช้างยาว 1 เมตร ความจุน้ำ 120 ลูกบาศก์เมตร งบประมาณ 1,860 บาท ผู้สนับสนุนคือ อำเภอเมืองน่าน


พื้นที่ดังกล่าวล้อมรอบด้วยนาข้าว ซึ่งเมื่อก่อนมีน้ำไม่พอใช้ในการทำนา แต่หลังจากมีฝายทำให้มีน้ำเพียงพอในการทำการเกษตร เพราะระดับน้ำใต้ดินเพิ่มสูงขึ้น ทำให้สระที่อยู่ใกล้เคียงกับฝายมีปริมาณน้ำเพิ่มขึ้น


มหาดไทยเร่งออกคู่มือแบบมาตรฐาน ก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ประกาศใช้ ! “ห้วยก้างปลา” น้ำป่าหลากแรงซัดกลางดึก ในรอบ 40 ปี ชาวบ้านเชื่อ ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ 10 ตัว ช่วยหน่วงน้ำ แห่ขอฝายเพิ่ม!! หน่วงน้ำหลาก มีน้ำหน้าแล้ง


จากเหตุอุทกภัยน้ำป่าไหลหลากกลางดึกของวันที่ 15 ตุลาคม 2566 ที่บ้าน


คณะผู้แทนจากกรมการปกครอง กรมการพัฒนาชุมชน กรมโยธาธิการและผังเมือง และกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย ศึกษาดูงาน รู้ข้อมูล เห็นกับตา


เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 26 ตุลาคม 2566 นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา พร้อมคณะ เดินทางออกจากที่พักในจังหวัดน่านเพื่อเดินทางมายังเทศบาลตำบลเชียงม่วน อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา เพื่อเข้าร่วมการเสวนา เรื่อง การแก้ปัญหาความยากจนด้วยกลยุทธ์การสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ ณ ห้องประชุมพระธาตุภูปอ โดยมีผู้แทนจากกระทรวงมหาดไทย กรมการปกครอง กรมการพัฒนาชุมชน กรมโยธาธิการและผังเมือง และกรมส่งเสริม


นายเทวา ปัญญาบุญ รองผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา ได้กล่าวต้อนรับคณะเดินทาง และกล่าวรายงานถึงสถานการณ์น้ำฝนว่า ปีก่อน ๆ จังหวัดพะเยามีปริมาณฝนตกถึงปีละ 1,600 มิลลิเมตร แต่ในปีนี้มีฝนตกเพียง 800 มิลลิเมตร ทางจังหวัดได้เตรียมรับปัญหาภัยแล้งในช่วง


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการฯ ได้กล่าวว่า จากการเข้าพบหารือแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นกับนายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย คณะกรรมาธิการฯ ได้เรียนท่านว่าจากการเดินทางลงพื้นที่ศึกษาดูงาน


นายสุเมธี คำลือ นายกเทศมนตรีตำบลเชียงม่วน ได้กล่าวรายงานต่อที่ประชุมว่า ปัญหาพื้นฐานของพื้นที่ในเทศบาลตำบลเชียงม่วน คือปัญหาความแห้งแล้ง มีน้ำไม่เพียงพอ


ขณะนี้มีฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในลำน้ำปี้แล้วจำนวน 4 ฝายดังนี้


1. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ท่าน้ำวัดหลวง มีความยาว 26 เมตร สูง 1.5 เมตร ความจุน้ำ 39,000 ลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่ได้รับผลประโยชน์ 56 ไร่ มีจำนวนครัวเรือนได้รับผลประโยชน์ 300 ครัวเรือน


2. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์วัดป่าซางคำ มีความยาว 21 เมตร ความสูง 1.5 เมตร ความจุน้ำ 31,500 ลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่ได้รับผลประโยชน์ 101 ไร่ มีจำนวนครัวเรือนได้รับผลประโยชน์ 134 ครัวเรือน


3. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์บริเวณบ้านท่าม่วง มีความยาว 21 เมตร ความสูง 1 เมตร ความจุน้ำ 21,000 ลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่ได้รับผลประโยชน์ 130 ไร่ มีจำนวนครัวเรือนได้รับผลประโยชน์ 248 ครัวเรือน


4. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์บ้านแพรก มีความยาว 21 เมตร ความสูง 1.8 เมตร ความจุน้ำ 37,800 ลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่ได้รับผลประโยชน์ 160 ไร่ มีจำนวนครัวเรือนได้รับผลประโยชน์ 284 ครัวเรือน


ทั้ง 4 ฝาย สามารถกักเก็บน้ำไว้ได้โดยมีน้ำเอ่อขึ้นไปยาวประมาณ 1 กิโลเมตร นอกจากนั้น ยังมีปริมาณน้ำใต้ดินอยู่อีกเป็นจำนวนมาก ใช้งบประมาณของเทศบาลในการก่อสร้างรวมทั้งหมดประมาณ 1,800,000 บาท มีความจุน้ำประมาณ 100,000 ลูกบาศก์เมตร ซึ่งมีแผนในการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในลำน้ำปี้เพิ่มอีก 3 จุด รวมเป็น 7 จุด จะทำให้มีความจุรวม 180,000 ลูกบาศก์เมตร


นอกจากนั้นยังได้รับความร่วมมือจาก ผศ.น.สพ.ดร.วินัย แก้วละมุล สำนักวิชาทรัพยากรการเกษตร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาช่วยทำแผนในการเก็บรวมรวมข้อมูลแหล่งน้ำในพื้นที่ แล้วนำข้อมูลมาประมวลผลเป็นข้อมูลสมดุลน้ำ ซึ่งขณะนี้สามารถเก็บข้อมูลได้ประมาณร้อยละ 50 แล้ว ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ตัวแรกในลำห้วยจะฮ้างใช้งบประมาณในการก่อสร้างประมาณ 30,000 บาท และในช่วงกลางปี 2566 คณะกรรมาธิการฯ ยังได้ช่วยผลักดันห้วยจะฮ้างโมเดลโดยมีการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ ความยาวประมาณ 5 - 10 เมตร จำนวน 6 ฝาย ซึ่งเป็นงบ CSR ซึ่งเมื่อมีน้ำเพียงพอ ทำให้เกษตรกรมีทางเลือกในการปลูกพืชผักผลไม้ต่าง ๆ เพิ่มมากขึ้น ขณะนี้ได้ดำเนินการสำรวจพื้นที่สร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์


นายคเนศ คำนนท์ นายอำเภอเชียงม่วน ได้รายงานเหตุอุทกภัยน้ำป่าไหลหลาก ซึ่งเกิดขึ้นกลางดึกของวันที่ 15 ตุลาคม 2566 ที่บ้านห้วยก้างปลา หมู่ 13 ตำบลสระ อำเภอเชียงม่วน ทำให้มีผู้เสียชีวิต 4 ราย และหายสาบสูญ 1 ราย ซึ่งจากการตั้งรกรากมานานกว่า 40 ปี ยังไม่เคยเจอเหตุอุทกภัยน้ำป่าไหลหลากรุนแรงขนาดนี้ ซึ่งโดยปกติบ้านห้วยก้างปลาจะประสบภัยแล้ง และเป็นพื้นที่ที่อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ยม บริเวณเหนือหมู่บ้านเป็นพื้นที่ทำกิน


ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อารี วิบูลย์พงศ์ กรรมการสภามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ให้ข้อเสนอแนะว่าเมื่อมีน้ำจากฝายแล้ว ควรต้องวางแผนการผลิตว่าจะผลิตอะไรให้เป็นระบบมากยิ่งขึ้น และควรปลูกพืชที่มีความเหมาะสมกับสภาพดิน


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการฯ ได้ฝากถึง อปท. ในพื้นที่จังหวัดพะเยาว่า จะต้องสำรวจลำน้ำที่เป็นลำน้ำย่อย เพื่อวางแผนกำหนดจุดในการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ และให้พัฒนาระบบการบริหารจัดการน้ำเช่นเดียวกับองค์การบริหารส่วนตำบลบ่อสวก


นายนำพล คารมปราชญ์ อนุกรรมาธิการด้านโครงสร้างการบริหารจัดการน้ำและที่ดิน ได้กล่าวว่า ประเทศไทยมีพื้นที่ทางการเกษตรนอกเขตชลประทานถึง 117 ล้านไร่


กระทรวงมหาดไทยเป็นหน่วยงานที่เข้าถึงทุกพื้นที่ เพราะมีทั้งกรมส่งเสริม


นายเทวา ปัญญาบุญ รองผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา ได้กล่าวว่า ขณะนี้


นายกฤตธี กลิ่นนุช วิศวกรโยธาชำนาญการ ผู้แทนจากกรมโยธาธิการและผังเมือง ได้ตั้งประเด็นคำถามกับนายกเทศมนตรีตำบลเชียงม่วนว่า อยากทราบถึงขั้นตอนการก่อสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ของเทศบาลตำบลเชียงม่วนว่าใช้วิธีซื้อวัสดุมาดำเนินการเอง


นายกรวุฒิ บรรยงวรพินิจ ผู้อำนวยการกองพัฒนาและส่งเสริมการบริหารงานท้องถิ่น กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าวต่อที่ประชุมว่า “เมื่อได้มาเห็นฝายแกนดินซีเมนต์แล้ว มีความมั่นใจว่ามีประโยชน์ที่จะช่วยกักเก็บน้ำได้จริง ทำให้เกษตรกรมีน้ำทำเกษตรในฤดูแล้งได้ สร้างรายได้เพิ่มขึ้น ตนจะได้ประชุมและเสนอผู้บริหารเพื่อดำเนินออกคู่มือแบบมาตรฐานของฝายแกนดินซีเมนต์ เพื่อประกาศใช้ในหน่วยงานสังกัดกระทรวงมหาดไทย คาดว่าน่าจะเสร็จสิ้นต้นเดือนพฤศจิกายนนี้ (2566)


นายเจนศักดิ์ ลิมปิติ อนุกรรมาธิการด้านการบริหารจัดการน้ำและที่ดิน ได้ตอบประเด็นดังกล่าวว่าขณะนี้แบบร่างได้ดำเนินการเสร็จเรียบร้อยแล้ว ซึ่งในวันที่ 1 พฤศจิกายน 2566 ประเด็นเรื่องแบบมาตรฐานจะได้ข้อยุติ โดยแบ่งออกเป็น 3 ขนาด ดังนี้


1. ขนาดเล็กคือต่ำกว่า 10 เมตรลงมา


2. ขนาดกลางตั้งแต่ 10 เมตรขึ้นไป แต่ไม่เกิน 30 เมตร


3. ขนาดใหญ่มากกว่า 30 เมตรขึ้นไป


ช่วงบ่ายวันที่ 26 ตุลาคมฯ ลงพื้นที่สัมผัส ศึกษาฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ จำนวน 3 จุด ดังนี้


1. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์บ้านหลวง หมู่ที่ 1 ตำบลเชียงม่วน ความกว้างสันฝาย 2 เมตร ความยาวฝาย 26 เมตร ความสูงฝาย 1.5 เมตร ใช้งบประมาณในการก่อสร้าง 439,400 บาท


2. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์บ้านป่าซางคำ หมู่ที่ 10 ตำบลเชียงม่วน ความกว้างสันฝาย 2 เมตร ความยาวฝาย 21 เมตร ความสูงฝาย 1.5 เมตร ใช้งบประมาณในการก่อสร้าง 391,000 บาท


3. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์บ้านปงสนุก หมู่ที่ 2 ตำบลเชียงม่วน อยู่ใน


จากนั้น คณะได้เดินทางต่อไปยังอำเภอสอง จังหวัดแพร่ โดยมีนายอนุวัธ


1. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ หมู่ที่ 2 เชื่อมหมู่ที่ 11 ตำบลบ้านกลาง อำเภอสอง จังหวัดแพร่


นายลิขิต จันทร์ยอด กำนันตำบลบ้านกลาง รายงานว่า “ฝายนี้เป็นจุดแรกที่สร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่จังหวัดแพร่ เริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่ 6 มกราคม 2565 แล้วเสร็จวันที่ 22 มกราคม 2565 ใช้เวลาในการก่อสร้าง 17 วัน สันฝายกว้าง 4 เมตร ความยาวของฝาย 58 เมตร สูง 1.5 เมตร ความจุของน้ำ 50,000 ลูกบาศก์เมตร พื้นที่รับประโยชน์เป็นพื้นที่ 5  - 6 หมู่บ้าน ของตำบลบ้านกลาง จำนวน 1,300 ครัวเรือน ฝายทำให้น้ำใต้ดินยกระดับสูงขึ้น ทำให้บ่อน้ำ 281 บ่อ มีน้ำสูบและปลูกพืชหมุนเวียนได้ตลอดทั้งปี เมื่อก่อนที่ยังไม่มีฝายจะปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ เมื่อมีฝายและมีน้ำเพียงพอจึงเปลี่ยนมาเป็นปลูกข้าวโพดข้าวเหนียว ซึ่งทำให้มีรายได้ 100,000 บาทต่อไร่ ถ้าลำน้ำสองมีการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์เพิ่มอีก 2 - 3 จุด จะครอบคลุมพื้นที่รับประโยชน์ถึง 4,780 ไร่”


นายอนุวัธ วงศ์วรรณ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ได้กล่าวว่า


2. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์แม่น้ำยม (ดอยผี) บ้านห้วยหม้าย หมู่ที่ 17 ตำบลห้วยหม้าย อำเภอสอง จังหวัดแพร่เริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2565 แล้วเสร็จวันที่ 15 พฤษภาคม 2565 ใช้เวลาในการก่อสร้างเกือบสองเดือนครึ่ง เนื่องจากต้องใช้เครื่องจักร


3. ฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์แม่น้ำยม บ้านหนองเสี้ยว หมู่ที่ 4 ตำบลหัวเมือง อำเภอสอง จังหวัดแพร่


นายสมพล พุ่มพวง นายกองค์การบริหารส่วนตำบลหัวเมือง รายงานว่า “ฝายนี้เริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2565 แล้วเสร็จวันที่ 4 พฤษภาคม 2565 สันฝายกว้าง 14 เมตร ความยาวของฝาย 90 เมตร สูง 1.5 เมตร ใช้งบประมาณในการก่อสร้างถึง 3,758,618.60 บาท ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการป้องกันตลิ่งเนื่องจากเป็นการทดลองสร้างในพื้นที่โค้งน้ำ พื้นที่รับประโยชน์ทั้งสองฝั่งมากกว่า 2,400 ไร่ การมีฝายทำให้ระดับน้ำใต้ดินสูงขึ้น ส่งผลให้ระบบประปาน้ำใต้ดิน 5 – 6 จุด มีน้ำเพียงพอในการผลิตน้ำประปา นอกจากนั้นยังเป็นการยกระดับน้ำให้กับหัวสูบน้ำของกรมชลประทานอีกด้วย”


สารวัตรกำนันตำบลหัวเวียง เสริมว่า พื้นที่บริเวณนี้มีการปลูกอ้อย ข้าว ข้าวโพด พริก ซึ่งก่อนที่จะมีฝายพื้นที่จะแห้งแล้ง ในจำนวนพื้นที่ 2,400 ไร่ มีถึงพื้นที่ถึง 750 ไร่ ที่ปลูกอะไรไม่ได้เลย เมื่อมีฝาย มีน้ำที่เพียงพอจึงได้มีการก่อตั้งกลุ่มเกษตรแปลงใหญ่พริก ซึ่งมีสมาชิก 137 คน ทำให้เกษตรกรมีรายได้และความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น


“เห็นกับตา” ระดับน้ำใต้ดินสูงขึ้น  “แพร่” ฉุดไม่อยู่ ระดมสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำน้ำสาขา ลำน้ำย่อย !!  ต้นพฤศจิกายน 2566 ผู้ว่าฯ แพร่จะเชิญผู้บริหารและปลัดองค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นทั้งจังหวัดมาประชุมที่ศาลากลางฯ เพื่อขยายผลฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ มาแก้ปัญหาภัยแล้ง รวมถึงเชิญกรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และกรมเจ้าท่า เข้าร่วมประชุม เพื่อหาแนวทางในการร่วมมือกันต่อไป


ผู้แทนกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย เสนอให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศ จัดทำคำของบประมาณใช้งบกลาง คาดธันวาคม เสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยให้เสนอตรงสำนักงบประมาณ


ด้านนักวิชาการกรมป่าไม้ กอดกฎหมายป่าไม้ 2484 แน่น !! ไม่สน ปัญหาน้ำป่าไหลหลากพื้นที่ตำบลสรอย อำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ ประสบปัญหาอุทกภัยเมื่อต้นเดือนกันยายนที่ผ่านมา


วันศุกร์ที่ 27 ตุลาคม 2566 นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา พร้อมคณะ เข้าประชุมแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นเกี่ยวกับการนำเทคโนโลยีด้านภูมิสารสนเทศมาใช้เพื่อส่งเสริมการบริหารจัดการ


นายอนุวัธ วงศ์วรรณ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ได้กล่าวต้อนรับคณะเดินทาง และกล่าวว่าจังหวัดแพร่นับเป็นต้นแบบของการสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ แต่ยังมีปัญหาติดขัดเรื่องการขออนุญาตใช้พื้นที่ของหน่วยงานอื่น เช่น กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เป็นต้น ถ้ามีความสะดวกในการในการขออนุญาตใช้พื้นที่


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ได้แสดงความเห็นว่า ด้วยข้อจำกัดทั้งด้านกฎหมาย กฎ ระเบียบต่าง ๆ จึงทำให้บางกรณีหน่วยงานราชการกลับเป็นอุปสรรคต่อการอำนวยความสะดวกและดูแลทุกข์สุขของประชาชนเสียเอง ซึ่งในความเป็นจริงทางกรมอุทยานฯ ได้มีการบรรจุฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์เพิ่มเติมเป็นฝายรูปแบบที่ 4 ของกรมอุทยานแล้ว และการสร้างฝายในพื้นที่อุทยานนั้น ส่วนใหญ่เป็นฝายขนาดเล็กที่ใช้แรงงานคนในการทำฝาย


การรักษาป่านั้นเป็นสิ่งที่ดี แต่จะดียิ่งกว่าถ้ามีการดูแลคนให้สามารถอยู่ร่วมกับป่า และช่วยดูแลป่า เพราะคนคือทรัพยากรที่มีความสำคัญมากที่สุด เพราะทุกคนต่างก็อยากมีชีวิตที่ดีขึ้น ควรยึดหลักการทำงานโดยต้องคำนึงว่าประชาชนได้รับประโยชน์จากการทำงานของเราหรือไม่ การยึดถือกฎหมายเป็นสิ่งที่ดี แต่ถ้าประชาชนเดือดร้อนไม่มีความสุข ต้องแสวงหาช่องทางในการบรรเทาทุกข์นั้น โดยเฉพาะในกรณีที่มีช่องทางที่ถูกต้องตามกฎหมาย ควรต้องใช้ช่องทางนั้นให้เกิดประโยชน์ต่อประชาชน นายสังศิต กล่าว


นายกรวุฒิ บรรยงวรพินิจ ผู้อำนวยการกองพัฒนาและส่งเสริมการบริหารงานท้องถิ่น กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ได้แสดงความเห็นว่า จากการลงพื้นที่ศึกษาดูงาน


1. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจะแจ้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศ ให้จัดทำคำของบประมาณโดยของบกลาง


2. ปลายเดือนพฤศจิกายน 2566 จะรวบรวมคำขอจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั้งประเทศ


3. ต้นเดือนธันวาคม 2566 จะมีการแต่งตั้งคณะกรรมการกลั่นกรองพิจารณาโครงการ


4. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจะนำโครงการที่ผ่านการพิจารณาเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เพื่อเสนอให้สำนักงบประมาณพิจารณา โดยนายกรัฐมนตรีจะเป็นผู้อนุมัติเนื่องจากเป็นงบประมาณเกิน 100 ล้านบาท


5. เมื่อนายกรัฐมนตรีอนุมัติแล้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยจะเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อพิจารณา


6. เมื่อ ครม. เห็นชอบ ทางกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจะส่งทุกโครงการ


นายกรวุฒิ กล่าวเพิ่มเติมอีกว่า “หากโครงการนี้เป็นรูปธรรม จะมีการเริ่มต้นตั้งแต่ช่วงเดือนพฤศจิกายน 2566 เป็นต้นไป โดยจะมีการขับเคลื่อนการอบรมให้ความรู้


นายเจษฏา พัสถา นักวิชาการป่าไม้ชำนาญการ จากสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดแพร่ ในฐานะผู้แทนกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งในวันนี้ มีผู้แทนจากกรมป่าไม้ คือ สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 3 สาขาแพร่ และผู้แทนจาก


จะต้องมีการเสนอโครงการให้หน่วยงานนั้นเป็นผู้ให้การอนุญาตก่อน แต่อำนาจในการอนุญาตจะแตกต่างกันไป เช่น กรณีที่เป็นป่าไม้ตามพระราชบัญญัติป่าไม้ พุทธศักราช 2484 และมีการขอใช้พื้นที่ไม่เกิน 20 ไร่ อำนาจในการอนุญาตใช้พื้นที่ จะอยู่ที่จังหวัด


ถ้าเป็นกฎหมายว่าด้วยป่าสงวนแห่งชาติ การขออนุญาตต้องให้คณะกรรมการพิจารณาการใช้ประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ซึ่งมีปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ


นายต่อพงษ์ ทับทิมโต ท้องถิ่นจังหวัดแพร่ กล่าวต่อที่ประชุมว่า ได้นำเรียนนโยบายการแก้จนด้วยกลยุทธ์การสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ต่อผู้ว่าราชการจังหวัด


เมื่อได้แบบมาตรฐานของฝายแล้ว ทางจังหวัดจะเชิญเจ้าหน้าที่กองช่าง


จะขยายพื้นที่ในการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ไปยังลำน้ำสาขาและลำน้ำย่อย


นายกฤษฏา เล็กมณี สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 13 กรมอุทยานแห่งชาติ


นายประดิษฐ์ เพชรแสนอนันต์ ได้กล่าวถึงความร่วมมือกับทางป่าไม้ในพื้นที่จังหวัดน่านว่า มีการพูดคุยทำความเข้าใจกับเจ้าหน้าที่และร่วมมือกันลงมือทำฝายพร้อมกับเจ้าหน้าที่


นายอนุวัธ วงศ์วรรณ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ได้แสดงความเห็นว่า ในช่วงระยะเวลานี้จำเป็นต้องเตรียมการให้ความรู้เกี่ยวกับนวัตกรรมฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ เพื่อให้การสร้างฝายเป็นไปตามมาตรฐาน ซึ่งทางสมาพันธ์องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นภาคเหนือได้เชิญผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้แทนกองช่างของทุกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ 17 จังหวัดภาคเหนือ มาศึกษาดูงานเกี่ยวกับนวัตกรรมฝายชะลอน้ำแกนดิน ซึ่งจะจัดขึ้นในวันที่ 23 - 24 พฤศจิกายน 2566 นี้


นายกฤตธี กลิ่นนุช วิศวกรโยธาชำนาญการ ผู้แทนกรมโยธาธิการและผังเมือง ได้กล่าวแสดงความเห็นว่า โดยหลักแล้วภารกิจของกรมโยธาธิการและผังเมือง จะเป็นงานอาคารและเขื่อนป้องกันตลิ่ง แต่จากการที่ได้ลงพื้นที่ศึกษาดูงานในครั้งนี้ ทำให้เห็นว่าฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์มีประโยชน์คุ้มค่าจริง จะกลับไปนำเรียนผู้อำนวยการสำนักและผู้บังคับบัญชาระดับสูงในกรมโยธาธิการและผังเมืองต่อไป ในส่วนของแบบมาตรฐานนั้น ถ้าจัดทำเสร็จแล้ว ทางกรมโยธาธิการและผังเมืองจะได้นำมาศึกษาและพัฒนาต่อไป ส่วนเรื่องราคากลางนั้นจะต้องนำแบบมาตรฐานมาถอดราคาใหม่ เพื่อให้เข้ากับหลักเกณฑ์ของการจัดซื้อจัดจ้างเพราะแต่ละท้องถิ่นต้องเป็นคนรับผิดชอบเรื่องราคากลางเอง เพราะราคากลางจะขึ้นอยู่กับแต่ละพื้นที่


นายอนุวัธ วงศ์วรรณ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ได้สะท้อน


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ รับจะไปประสานกับอธิบดีกรมชลประทาน และล่าสุดกรมชลประทานได้อนุญาตให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ เข้าไปดำเนินการได้แล้ว และจะประกาศให้สามารถดำเนินการได้ทั้งประเทศต่อไป


แก้จนจีน มองแก้จนจีน ย้อนดูไทย !??  เล่มนี้เล่มเดียวรู้แก้จนจีนสำเร็จอย่างไร ? จีนแก้จนได้อย่างไร.? อ่านเล่มนี้ เคลียร์ทุกข้อข้องใจ... แปลจาก เรื่อง “Introduction To China Poverty Alleviation Field Visit Site” (March,2023)


คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา


วันจันทร์ที่ 21 สิงหาคม 2567 ที่ผ่านมา คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ได้มีมติเห็นชอบตามที่นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ได้เสนอให้มีการแปลหนังสือเรื่อง “Introduction To China Poverty Alleviation Field Visit Site” (March,2023)


หนังสือเล่มนี้จัดพิมพ์โดยศูนย์นานาชาติเพื่อลดความยากจนแห่งชาติจีน


หนังสือมีความยาว 15 บท ความหนา 585 หน้า


สาระของหนังสือจะพูดถึงประสบการณ์การขจัดความยากจนของ อำเภอ


หนังสือเล่มนี้จะแสดงให้เห็นถึงประสบการณ์ในการขจัดความยากจนโดยผ่านการพัฒนาทางด้านอุตสาหกรรม การขจัดความยากจนโดยการโยกย้ายถิ่นฐาน การขจัดความยากจนโดยผ่านการศึกษา การขจัดความยากจนโดยการชดเชยทางด้านนิเวศวิทยา การขจัดความยากจนโดยผ่านการช่วยเหลือผู้ที่ขาดความสามารถ การขจัดความยากจนโดยผ่านความช่วยเหลือในการสร้างโครงการไฟฟ้า การขจัดความยากจนโดยการพัฒนาวิทยาศาสตร์


สำหรับเนื้อหาในเรื่องการขจัดความยากจนของแต่ละพื้นที่ เอกสารจะระบุถึง


2. สาเหตุของความยากจนคืออะไร


3. มาตรการที่ใช้ในการแก้ปัญหาความยากจนเป็นอย่างไร


4. ผลลัพธ์จากการแก้ความยากจนแล้วเป็นอย่างไร


ผมเห็นว่างานชิ้นนี้จะช่วยตัวเองแพร่ความรู้เรื่องการแก้ปัญหาความยากจน


คณะกรรมาธิการได้จัดตั้งคณะผู้ทำหน้าที่แปลงานชิ้นนี้จากภาษาอังกฤษออกมาเป็นภาษาไทย โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักภาษาต่างประเทศ สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา จำนวนห้าท่าน จากกระทรวงมหาดไทย จำนวนสามท่าน และผู้ชำนาญการประจำตัวของนายสังศิต พิริยะรังสรรค์ อีกสองท่าน รวมเป็น 10 ท่าน โดยมีนายสังศิต พิริยะรังสรรค์


พรรคคอมมิวนิสต์จีนกับการแก้ปัญหาความยากจน พรรคคอมมิวนิสต์จีนก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2464 พรรคการเมืองพรรคนี้ มีจุดมุ่งหมายตั้งแต่เริ่มต้นคือการแก้ปัญหาความยากจนของชาวจีน โดยการต่อต้านเจ้าของที่ดินและชาวนาร่ำรวยที่เอารัดเอาเปรียบชาวนา รวมทั้งยังต่อต้านการรุกรานของบรรดาประเทศมหาอำนาจตะวันตก ได้แก่ อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมัน และสหรัฐฯ ฯลฯ ที่รุกรานและแบ่งปันการครอบครองดินแดนของประเทศจีนอยู่ในขณะนั้นด้วย


ในระยะเริ่มต้นพรรคคอมมิวนิสต์จีน เป็นพรรคที่ผิดกฎหมายและเอนเอียง


ผู้นำของพรรคคอมมิวนิสต์จีนรุ่นก่อนเหมาเป็นปัญญาชน “นักเรียนนอก”


เหมาเป็นลูกชาวนา เรียนจบวิทยาลัยครู ทำงานเป็นบรรณารักษ์ในห้องสมุด เขาสนใจศึกษาประวัติศาสตร์ ปรัชญา วรรณกรรมของจีน และลัทธิมาร์กซ เหมาไม่เคยผ่านการศึกษาจากต่างประเทศ เขาสนใจศึกษาค้นคว้าความเป็นจริงในชนบทของจีนอย่างลึกซึ้ง


ตราบจนกระทั่งเมื่อ เหมา เจ๋อ ตุง ก้าวขึ้นเป็นผู้นำของพรรค พรรคคอมมิวนิสต์จีนจึงเริ่มต้นที่จะมีความเป็นอิสระจากแนวทางของโซเวียต เหมาให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหาความยากจนของชาวนาเป็นหลัก และอาศัยกำลังของชาวนาเป็นกองกำลังสำคัญที่สุดในการ


หลังจากที่ญี่ปุ่นเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่สองแล้ว พรรคก๊กมินตั๋ง


เหมาเป็นผู้นำรุ่นแรกของพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่มีโอกาสปกครองประเทศ


เหมามองว่าการสร้างระบบสังคมนิยมต้องให้ความสำคัญกับเรื่องของ “คุณธรรม” ของคนมากกว่า “แรงจูงใจ” ที่เป็นเงินทอง วัตถุหรือสิ่งของ ด้วยเหตุนี้เขาจึงลงโทษสมาชิกพรรค


ในท้ายที่สุดแล้ว แนวทางการสร้างสังคมนิยมของสหภาพโซเวียต และของเหมาต่างไม่ประสบความสำเร็จด้วยกันทั้งคู่ ถึงแม้ว่าเหมาจะรักประชาชนอย่างลึกซึ้งมากมายเพียงใดก็ตาม แต่โลกทัศน์หรือความคิดของเขา กลับกลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่สุด ที่ทำให้การพัฒนาเศรษฐกิจที่จะทำให้ประชาชนคนจีนอยู่ดีกินดีไม่อาจเกิดขึ้นได้จริง คนจีนยังอยู่กันอย่างอัตคัตขาดแคลน เช่นเดียวกับประชาชนโซเวียต


ผู้นำของพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่สามารถเปลี่ยนแปลงประเทศจีนยุคใหม่


เติ้ง แตกต่างจากเหมา เพราะในวัยหนุ่มเขาเคยไปศึกษาต่อและทำงานอยู่ที่ฝรั่งเศส และต่อมายังได้ไปศึกษาต่อที่สหภาพโซเวียตด้วย ดังนั้น เติ้งจึงมีโอกาสเห็นโลกกว้างกว่าเหมา เมื่อกลับจีน เขาเป็นผู้นำในการสู้รบกับกองทัพญี่ปุ่นและกองทัพก๊กมินตั๋งโดยตลอด


เติ้ง นอกจากเป็นนักการทหารแล้ว ยังเป็นนักการทูตที่มีความสามารถในการเจรจาต่อรองระหว่างประเทศด้วย ครั้งหนึ่งในการเจรจากับนายกรัฐมนตรีอังกฤษ นางมาร์กาเร็ต แทชเชอร์ ซึ่งได้รับสมญานามว่า “นางสิงห์เหล็ก” เพราะเพิ่งส่งกองทัพเรือของอังกฤษไปยึดเกาะฟอล์กแลนด์ของประเทศอาร์เจนตินาได้สำเร็จ


การเจรจาต่อรองระหว่างเติ้งกับเเทชเชอร์ ที่มีความตึงเครียดสูงและยืดเยื้อยาวนาน เพราะอังกฤษพยายามยื้อไม่ยอมคืนเกาะฮ่องกงให้กับจีนหลังจากหมดสัญญาเช่า 99 ปีแล้ว จนกระทั่งเติ้งได้ขู่ว่า หากไม่สามารถตกลงกันได้ จีนพร้อมส่งกำลังทหารเข้ายึดเกาะฮ่องกงทันที ซึ่งทำให้อังกฤษเสียหน้าเป็นอย่างมาก


เติ้ง ผู้เป็นเจ้าของวลีอมตะว่า “แมวขาวหรือแมวดำ ถ้าจับหนูได้ ก็เป็นแมวที่ดี” ซึ่งทำให้เขาถูกเหมาปลดออกจากทุกตำแหน่ง ทั้งในพรรค ในหน่วยงานของรัฐบาล และกองทัพ แล้วถูกส่งไปทำงานหนักอยู่ในชนบทเป็นเวลาหลายปีถึงสองครั้งสองหน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง


เติ้งกลับมาในฐานะผู้นำพรรค หรือผู้นำบารมีที่ไม่ได้มีตำแหน่งเป็นเลขาธิการพรรคหรือเป็นประธานาธิบดี แต่เขาคือผู้ออกแบบระบบเศรษฐกิจการเมืองของจีนยุคใหม่ที่เรียกกันว่า “สังคมนิยมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวของประเทศจีน” เนื่องจากสิ่งที่เขาคิดแตกต่างจากหลักคิดของปรมาจารย์ของลัทธิมาร์กซทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นมาร์กซ เลนิน และเหมา เจ๋อ ตุง เพราะเหล่าปรมาจารย์ของลัทธิมาร์กซข้างต้นทั้งหมดต่างมองว่าระบบสังคมนิยมเป็นปรปักษ์กับระบบทุนนิยมที่ไม่สามารถประนีประนอมกันได้ มีแต่ต้องทำลายล้างกันลงไป


เติ้ง ทำให้ระบบเศรษฐกิจของจีนมีทั้งระบบสังคมนิยมและระบบทุนนิยม


เติ้ง และผู้นำของจีนรุ่นต่อมาคือ จูหรงจี และหูจิ่นเทา เป็นผู้นำคนสำคัญ


อย่างไรก็ดี เมื่อเศรษฐกิจแบบทุนนิยมของจีนเติบโตขึ้น ปัญหาที่ติดตามมา


ก่อนหน้าการสร้างนวัตกรรมทางการเมืองของเติ้ง ประธานาธิบดีคอนราด


ถึงแม้ว่าผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนทุกคนต่างเอาใจใส่เรื่องการแก้ความยากจนของประชาชนมาโดยตลอดก็ตาม แต่ สี จิ้นผิง เป็นผู้นำของจีนคนแรกที่ทุ่มเทในเรื่องการ


โดยหลักการแล้ว การแก้ปัญหาความยากจนต้องมีเจ้าภาพ สำหรับประเทศจีน พรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นเจ้าภาพการแก้ปัญหาความยากจนของประเทศจีน


ในระบบการเมืองของจีน พรรคคอมมิวนิสต์จีนมีอำนาจสูงสุด พรรคคอมมิวนิสต์เป็นผู้นำทั้งรัฐบาลและกองทัพ พรรคคอมมิวนิสต์เป็นผู้กำหนดแนวทางและนโยบาย


หมู่บ้านที่ยากจนในมณฑลหนึ่งไม่ได้หมายความว่าหมู่บ้านนั้นมีแต่คนจนทั้งหมด จริง ๆ แล้วในหมู่บ้านยังมีชาวนาที่ไม่ยากจนอยู่ด้วยจำนวนหนึ่ง ชาวนาที่ยากจนมีอยู่ระหว่าง ร้อยละ 20 - 100 ของชาวนาทั้งหมดในแต่ละหมู่บ้าน แต่การแก้ปัญหาคนจนในแต่ละหมู่บ้าน จะถูกรวมศูนย์ด้วยทรัพยากรทุกอย่างของประเทศทั้งจากภาคการเมือง คือ พรรคคอมมิวนิสต์จีน ภาคราชการคือฝ่ายรัฐบาล ภาคธุรกิจเอกชน และประชาชนในหมู่บ้านด้วย


การแก้ปัญหาความยากจนของจีนมีลักษณะคล้ายการทำสงคราม กล่าวคือ


ระบบเศรษฐกิจของจีนที่มีทั้งทุนนิยมและสังคมนิยมอยู่ร่วมกันนั้นเมื่อระยะเวลาผ่านไป กลไกของทั้งสองระบบเกิดการทำงานร่วมกัน และผสมผสานกันจนเกิดปทัฏฐาน (norm) ใหม่ ของสังคมขึ้น นักธุรกิจไม่ได้มีแต่เพียงจุดมุ่งหมายที่จะแสวงหากำไรให้แก่ตัวเอง และธุรกิจของตนเท่านั้น แต่พวกเขายังมีจุดมุ่งหมายที่แสดงให้เห็นว่าพวกเขาเป็นส่วนหนึ่ง


ในระบบทุนนิยม กลไกราคาจะทำหน้าที่จัดสรรทรัพยากรให้แก่สังคม


แต่ในระบบเศรษฐกิจแบบจีน จีนให้โอกาสแก่กลไกราคาทำงาน เพราะพวกเขาเชื่อว่ากลไกราคาของทุนนิยมจะจัดสรรทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่พวกเขาไม่ได้วางใจกลไกราคาไปเสียทั้งหมด ดังนั้นในบางเรื่องรัฐจึงเข้ามาร่วมทำหน้าที่จัดสรรทรัพยากรกับกลไกราคาด้วย ดังที่เราจะเห็นได้ว่าในการจัดหาทรัพยากรให้แก่หมู่บ้านที่ยากจนนั้น ธุรกิจเอกชน


โดยทั่วไปแล้ว วิธีการลดความเหลื่อมล้ำในประเทศทุนนิยมหรือทุนนิยม


ในประเทศไทยใช้วิธีให้บริษัทที่อยู่ในตลาดหลักทรัพย์ส่งเสริมการทำธุรกิจ


ในประเทศจีน สี จิ้นผิง เสนอนโยบาย “แบ่งปันความมั่งคั่งร่วมกัน” เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม โดยให้ธุรกิจเข้ามาเป็นหุ้นส่วนกับรัฐบาลและประชาชนในการแก้ปัญหาความยากจนในระดับหมู่บ้านร่วมกัน โดยที่ธุรกิจช่วยอุดหนุนเรื่องของเงินทุน ความรู้ เทคโนโลยีและการตลาด เป็นต้น ดังนั้นบทบาทของนักธุรกิจจีนต่อสังคมจึงอยู่ในระดับสูง


สิ่งที่น่าตื่นใจอีกประการหนึ่งในเรื่องการแก้จนของจีนก็คือ การสร้างระบบ


สำหรับสีแล้วการขจัดความยากจนออกไปจนหมดสิ้นจากประเทศจีนแล้ว


ปัจจัยแก้จนจีนสำเร็จ 2 ไม่กังวล 3 หลักประกัน ปัจจัยความสำเร็จแก้จนจีน?


โลกตื่นตะลึงกับความสำเร็จในการแก้ปัญหาความยากจนของประเทศจีนว่า ทำได้อย่างไร? มีปัจจัยอะไรที่นำไปสู่ความสำเร็จ ? ทำให้โลกตะวันตกขยี้ตาต่อความสำเร็จนี้ ..?!


คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา


ก่อนการเดินทาง คณะกรรมาธิการฯ ได้เชิญ ดร.อาร์ม ตั้งนิรันดร ผู้อำนวยการศูนย์จีนศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาให้ความรู้ ข้อมูลสำคัญต่อคณะที่จะเดินทาง ได้รับรู้เบื้องต้นว่า “ในการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจของสาธารณรัฐประชาชนจีน ผู้นำของประเทศได้ให้ความสำคัญเกี่ยวกับการแก้ปัญหาความยากจน โดยในปี ค.ศ. 2020 ครบรอบ 100 ปี ของสาธารณรัฐประชาชนจีน พวกเขาได้ประกาศความสำเร็จในการแก้ปัญหาความยากจนในประเทศได้สำเร็จ โดยมีประชากรชาวจีนจำนวน 800 ล้านคน พ้นสถานะความยากจน”


เพื่อให้มีการสะสมความรู้เรื่องเกี่ยวกับประเทศจีนให้มากยิ่งขึ้น หลังกลับ


1. “กระชับอำนาจ” “เศรษฐกิจจีน” ในวาระที่ 3 ของการบริหารและปกครองสาธารณรัฐประชาชนจีน ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ได้จัดระเบียบด้านเศรษฐกิจ เน้นเสถียรภาพและความสมดุลด้วยการกระชับอำนาจ จัดระเบียบบริษัทเอกชนที่หาผลกำไรเกินควรจากสังคม จัดระเบียบพฤติกรรมคนในสังคม ลดอิทธิพลสื่อออนไลน์ ปรับปรุงหลักสูตรการศึกษา ตลอดจนกระตุ้นให้ผู้มีรายได้สูงช่วยเหลือสังคม ซึ่งรัฐบาลใช้นโยบายการเมืองนำเศรษฐกิจ (Neo- Authoritarianism) มุ่งเน้นประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจและการเปิดตลาดแบบเสรี ตลอดจนสนับสนุนผู้ประกอบการเอกชน ซึ่งจะมีบุคลากรของรัฐบาลคอยกำกับดูแลอยู่ในกลไกภาคธุรกิจทั้งหลายด้วย


สำหรับการดำเนินงานข้างต้นได้ต้องอาศัยระบบการเมืองที่เข้มแข็ง


1) ด้านการขจัดความยากจนและสร้างสังคมพอกินพอใช้รอบด้านหรือสังคมเสี่ยวคัง (Xiao Kang)


2) ด้านการพัฒนาชนบทให้เป็นเมือง (Urbanization)


3) ด้านการกระตุ้นให้ประชาชนได้ประกอบอาชีพมีรายได้ ไม่รอคอย


2. ถอดบทเรียน “แก้จนแบบจีน” : ด้วยแนวทาง 2D 3M รัฐบาลจีนได้ดำเนินการแก้ปัญหาความยากจนด้วยการทำให้ประชาชนในชนบทที่ยากจนจำนวน 98.99 ล้านคน


1) มีหลักประกันในที่อยู่อาศัย


2) มีหลักประกันด้านสุขภาพ


3) มีหลักประกันด้านการศึกษา


สำหรับนโยบายตามแนวทาง 2D 3M ในการแก้ปัญหาความยากจนของจีน


1) Direction คือ ผู้นำลงมือทำจริงจังและมีทิศทางชัดเจน


2) Data คือ สำรวจข้อมูลทั่วประเทศอย่างถูกต้องแม่นยำและวิเคราะห์ฐานข้อมูลอย่างเป็นระบบ


ส่วน 3 M หมายถึง


1) Man คือ มอบหมายบุคลากรไปแก้ปัญหาอย่างมุ่งมั่น มีความเป็นเอกภาพของระบบ และสามารถตรวจชี้วัดผลงานได้จริง


2) Money คือ ทุ่มงบประมาณไปแก้ปัญหาได้อย่างตรงจุดและโปร่งใส


3) Materials คือการจัดสรรทรัพยากรจากทุกภาคส่วนไปร่วมกันแก้ปัญหา ไม่ใช่เพียงแค่ภาครัฐ


ระบบแก้จนของจีนได้ดำเนินการจัดตั้งสภาแห่งชาติเป็นหน่วยงานหลัก


ถึงแม้ว่าการขจัดความยากจนของจีนทั่วทั้งประเทศจะประสบความสำเร็จแล้ว แต่รัฐบาลจีนยังคงดำเนินการพัฒนา และจับตาเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง เพื่อไม่ให้มีครอบครัวใดครอบครัวหนึ่งในประเทศจีนกลับมายากจนอีกครั้ง ด้วยการนำโมเดลสิโนมิกส์ (Xinomics)


3. ผู้นำแบบ สี จิ้นผิง : กรณีศึกษา


- การปรับโครงสร้างบริหาร/การกระชับอำนาจ


- การปลูกฝังความรักชาติ


- วิธีการจัดการข่าวปลอม สื่อออนไลน์ต่าง ๆ


จากการศึกษาพบว่าการที่ประเทศจีนมีการปกครองระบอบคอมมิวนิสต์ภายใต้ผู้นำประเทศ คือ ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ซึ่งมีแนวคิดสังคมนิยมที่มีอัตลักษณ์ความเป็นชนชาติจีนอย่างชัดเจน แนวคิดดังกล่าวนี้ปรากฎอยู่ในรัฐธรรมนูญของสาธารณรัฐประชาชนจีน


โดย สี จิ้นผิง ได้มีการปฏิรูปกลไกระบบราชการ ด้วยการรวมศูนย์อำนาจ


การที่ประเทศจีนสามารถ “ขจัดความยากจน” ออกจากสังคมจีนได้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด ณ เวลานี้ได้ ผมเห็นว่า


ประการแรก เป็นเพราะพวกเขามีภูมิปัญญาและมีความกล้าหาญเป็นอย่างมาก


พวกเขากล้าแตกหักกับประเพณีในการคิดเรื่อง ทฤษฎีการแก้ความยากจน


ชาวจีนได้สลัดมายาคติเรื่องทฤษฎีแก้ความยากจนของตะวันตกออกไป


จากการศึกษาผมพบว่าคนจีนได้สร้างทฤษฎีใหม่ และโมเดลแก้จนจำนวนมาก และยังสร้างสรรค์นวัตกรรมทางด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมทางด้านสังคมอีกจำนวนมากมายขึ้นมาในระหว่างการต่อสู้กับปัญหาความยากจน ทฤษฎี โมเดล และนวัตกรรมเหล่านี้นับเป็นคุณูปการไม่เพียงต่อชาวจีนจำนวนมากเท่านั้น แต่ยังเป็นประโยชน์ต่อมนุษยชาติโดยส่วนรวม


สิ่งที่ชาวจีนคิดและลงมือปฏิบัติในการแก้ปัญหาความยากจน เป็นการตอบปัญหาจำนวนมากในทางทฤษฎี ที่นักวิชาการตะวันตกไม่สามารถหาคำตอบได้มาช้านานแล้ว


มีคำกล่าวของคนจีนที่ว่า “คิดหนึ่งส่วน แต่ทำเก้าส่วน” นั่นคือปรัชญาเบื้องหลังในการทำงานของพวกเขา นั่นคือปรัชญาที่เน้นการปฏิบัติ เป็นปรัชญาที่ทำได้จริง แต่ปรัชญาของจีนนั้นเป็นปรัชญาที่ไม่เพียงแต่อธิบายโลกและสังคมได้เท่านั้น แต่มันยังสามารถเปลี่ยนแปลงโลกและสังคมให้ดีขึ้นกว่าเดิมได้ด้วย ปรัชญาของพวกเขาจึงแตกต่างจาก


ประการที่สอง มีคำกล่าวของชาวจีนที่ใช้ในการค้นคว้าหาความรู้ว่า “ค้นหาสัจจะจากความเป็นจริง” คำกล่าวนี้มีความหมายว่า ในการแก้ปัญหาให้เริ่มต้นจากความเป็นจริง ไม่ใช่เริ่มต้นจากแนวคิดหรือทฤษฎีหรือจากตำรับตำราที่เขียนเอาไว้ จากหลักคิดแบบนี้ทำให้พวกเขาสามารถสร้างทฤษฎีและโมเดลในการแก้ปัญหาความยากจนในแต่ละพื้นที่ที่มีสภาพ


สภาพทางภูมิศาสตร์ที่เกิดจากการคมนาคมที่ไม่สะดวก เงื่อนไขและสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่ไม่ดี สภาพแวดล้อมที่หนาวจัด สภาพแวดล้อมที่มีพายุทะเลทรายเป็นประจำ สภาพแวดล้อมที่มีแต่ภูเขาและไม่มีพื้นที่สำหรับทำการเกษตร สภาพแวดล้อมของประชาชน


สภาพทางภูมิศาสตร์ที่แตกต่างกันอย่างหลากหลาย ได้สร้างแบบจำลองจำนวนมากขึ้นมาในการแก้ปัญหาความยากจน ตั้งแต่รูปแบบของการร่วมมือกันระหว่างภาคธุรกิจเอกชนกับสหกรณ์และเกษตรกรที่ยากจน รูปแบบการร่วมมือกันระหว่างรัฐบาล ธุรกิจเอกชน ธุรกิจเทคโนโลยี และเกษตรกร หรือรูปแบบของพรรคคอมมิวนิสต์ในระดับสาขา กับธุรกิจเอกชน สหกรณ์และเกษตรกรที่ยากจน เป็นต้น โมเดลที่แตกต่างกันอย่างหลากหลาย แต่กลับประสบความสำเร็จได้ในแต่ละพื้นที่ ชี้ให้เห็นว่าการแก้ปัญหาความยากจนของแต่ละพื้นที่นั้น


ประการที่สาม การมีทรัพยากรบุคคลที่ทุ่มเทเสียสละเพื่อประเทศชาติและประชาชนอย่างแท้จริง ผมพบว่าการแก้ปัญหาความยากจนของจีนนั้น ได้ใช้ทั้งเครื่องมือทางเศรษฐกิจ การตลาด กลไกทางสังคม ทางวัฒนธรรม และทางอุดมการณ์


บุคลากรของจีนทั้งในภาครัฐ ภาคเอกชนและภาคประชาชนต่างถูกหลอมรวมด้วยความคิดและจิตสำนึกรักชาติและรักประชาชนอย่างลึกซึ้ง


การหลอมรวมของสังคมแบบนี้ช่วยให้สังคมของจีนมีบุคลากรที่มีจิตใจที่ดีงามอยู่เป็นจำนวนมากมาย ที่พร้อมจะเสียสละตนเองเพื่อความเจริญรุ่งเรืองของประเทศชาติ


“จีน” เปลี่ยนพื้นที่เกษตรเป็นแหล่งท่องเที่ยว เกษตรกรอิ่มเอิบ ทำอย่างไร?


เช้าวันที่ 29 มิถุนายน 2566 รัฐบาลจีนได้นำคณะผู้แทนของอาเซียนที่มาร่วมการประชุมอาเซียน - จีน ไปเยี่ยมหมู่บ้าน Chixi ซึ่งมีประชากร 354 ครอบครัว ประชากร 1,442 คน เป็นพื้นที่ที่มีความแห้งแล้งอย่างรุนแรง สภาพภูมิประเทศสวยงาม มีดอกไม้ป่า


ผู้นำชุมชนให้ความสำคัญกับทรัพยากรของท้องถิ่น โดยตั้งเป้าหมายจะพัฒนาให้เกิด “น้ำใสและภูเขางาม” ในปี 2019 (2562 ) ชุมชนเริ่มงานฟื้นฟูสภาพแวดล้อม สร้างท่อระบายของเสียและการปรับสภาพน้ำเน่าเสีย จัดหาอุปกรณ์สำหรับทำความสะอาดถนน


โครงการถัดมา คือ การจัดระบบนิเวศน์ของชุมชน ด้วยการทำเกษตรแบบเป็นมิตรต่อสภาพแวดล้อม ชุมชนได้ใช้ระบบสหกรณ์มาดำเนินธุรกิจด้านเกษตร เข่น เห็ด และผลไม้


อีกโครงการที่โดดเด่นของชุมชนแห่งนี้คือ แปลงชุมชนให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร โดยมีจุดขายคือ สวนสาธารณะที่งดงาม จัดเวิร์คชอบการปลูกผักผลไม้ รวมทั้ง


ในปีที่ผ่านมา สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวได้ถึง 200,000 คน สร้างรายได้


ชุมชนได้มีการสร้างพิพิธภัณฑ์ของหมู่บ้านขึ้น ซึ่งเป็นบ้านของชาวนาคนหนึ่ง


ผมพบว่าเครื่องไม้เครื่องมือในการผลิตของชาวนาที่นี่ เหมือนกับเครื่องมือ


ที่อยู่อาศัยของเกษตรกรจีนใน ชุมชนแห่งนี้ในปัจจุบัน แตกต่างจากในอดีตมาก เพราะบ้านแต่ละหลังที่ผมเห็นดูดีและมีความมั่นคงแข็งแรงดีมาก สภาพที่อยู่อาศัยของพวกเขาอยู่ในระดับเดียวกับคนชั้นกลางของประเทศไทย


ชุมชนแห่งนี้ยังมีการจัดทำกิจกรรมให้เด็กนักเรียนจากโรงเรียนต่าง ๆ มาฝึกฝนทำกิจกรรม เช่น ฝึกการทำการเกษตร การทำนา การโม่แป้ง การทำอาหารเพื่อเอาไปเลี้ยง


ผมดูกิจกรรมของเด็ก ๆ ชาวจีนด้วยความชื่นชมต่อพรรคคอมมิวนิสต์จีน รัฐบาลจีน บรรดาครู และผู้ปฏิบัติ ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนและเจ้าหน้าที่ภาครัฐของจีนทุก ๆ คนที่มีวิสัยทัศน์ และมีความเสียสละในการสร้างประเทศจีนให้มีความมั่นคง และประชาชน


ผมได้ให้สัมภาษณ์กับสื่อมวลชนของจีนถึงความประทับใจที่ได้มาเห็น


สื่อมวลชนจีนถามผมว่า อะไรคือสิ่งที่ผมจะสามารถนำกลับไปเป็นประโยชน์ให้กับเกษตรกรไทย?


ผมตอบว่า ผมได้เรียนรู้สิ่งที่เป็นประโยชน์จากประเทศจีนเป็นจำนวนมาก


สถานที่ดูงานสุดท้ายเป็นเรื่อง การท่องเที่ยวเชิงนิเวศป่าชายเลน ทึ่อ่าวโกลเด้นเบย์


จุดแข็งของที่นี่คืออ่าวสวยงามรูปวงเดือน ซึ่งครอบคลุมป่าชายเลน 3,000 เอเคอร์ ที่เป็นแหล่งอาศัยของนก แมลง ปู กุ้ง หอย นับพันประเภท


รวมทั้งพืชแปลก ๆ ขนาดใหญ่และเล็กที่หายาก


ในปี 2017 (2560) ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ได้มาที่นี่และได้มอบหมาย


เมื่อมาถึงที่ป่าชายเลน ผมมอง ลงไปที่ป่าชายเลนพบว่ามีปู สีดำ ปูสีแดง


ที่นี่กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยว สำคัญแห่งหนึ่งของท้องถิ่นนี้ ทุกปีในเดือนพฤษภาคมจะมีนักท่องเที่ยวที่มาดูป่าชายเลนที่มีเป็นจำนวนมากในวันที่มีนักท่องเที่ยวสูงสุด


จีน สนใจ (มาก) ฝายแกนดินซีเมนต์ ! “จีน” ทึ่งฝายแกนดินซีเมนต์ คาดศึกษาดูงานแก้จนในไทย


“สังศิต” เผยผู้บริหารระดับสูงของจีน สนใจ “ฝายแกนดินซีเมนต์” ยินดีเดินทางมาศึกษาดูงานแก้จนที่ประเทศไทย


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา เปิดเผยว่า หลังจากตนกล่าวสุนทรพจน์จบ ประธานการจัดงานคือ Mr.Liu Huanxin Administrator National Rural Revitalization Administration P.R.China ได้เข้ามาแสดงความชื่นชมพร้อมกับกล่าวว่าสิ่งที่นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ พูดให้ข้อคิดหลายอย่างที่เป็นประโยชน์แก่ประเทศจีนที่จะต้องนำไปคิดต่อไป


“มีผู้บริหารระดับสูงของจีนหลายท่านเข้ามาจับมือกับนายสังศิต แสดงความชื่นชม และกล่าวว่าจีนจะต้องออกไปศึกษาประสบการณ์จากเพื่อนบ้านมากขึ้น และยินดีจะเดินทางมาศึกษาดูงานแก้จนที่ประเทศไทย โดยเฉพาะเรื่องฝายแกนดินซีเมนต์ ซึ่งน่าจะเป็นประโยชน์


ทั้งนี้ คำกล่าวเปิดงาน The 17th ASEAN-China Forum on Social Development and Poverty Reduction ของนายสังศิต พิริยะรังสรรค์ (Assoc.Prof.Dr.Sungsidh Piriyarangsan) ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ที่จัดขึ้น


มิตรทั้งหลาย ท่านผู้มีเกียรติทั้งหลาย


ก่อนอื่นทั้งหมดผมใคร่ขอขอบคุณรัฐบาลจีนเป็นอย่างสูง และมิตรทุกท่านที่ให้โอกาสแก่ประเทศไทยเข้าร่วมการประชุมอันทรงคุณค่ายิ่ง เพื่อให้เข้าใจและเข้าถึงประสบการณ์ตรงและความจริงใหม่ (new truth) ที่ประชาชนในประเทศของท่านร่วมกันสร้างขึ้นมา


สำหรับประเทศไทยในรอบ 50 ปีที่ผ่านมา ความยากจนยังเป็นปัญหาที่ใหญ่ที่สุดและยากลำบากที่สุด เช่นเดียวกับปัญหาความเหลื่อมล้ำทางด้านรายได้ระหว่างคนมั่งมี


ผมเห็นว่าไม่มีทฤษฎีและสูตรสำเร็จรูปใด ๆ ในการแก้ปัญหาความยากจนสำหรับประเทศไทย เราต้องเริ่มต้นจากความเป็นจริงของสังคมไทยเอง การแก้จนของไทย


120 ปีที่ผ่านมา หน่วยงานชลประทานของไทยสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ อ่างเก็บน้ำและพื้นที่ชลประทานได้ประมาณร้อยละ 22 ของพื้นที่การเกษตรทั้งประเทศ พื้นที่ที่เหลือ


ฝายชนิดนี้เป็นนวัตกรรมทางเทคโนโลยี (technological innovation) เพราะทำง่าย ไม่ซับซ้อน ฝายทำจากดินในท้องที่นั้นราว 10-30 ส่วน ผสมกับปูน 1 ส่วน ฉะนั้นต้นทุนของฝายแกนดินซีเมนต์จึงมีราคาถูก ราคาของฝายชนิดนี้ไม่แตกต่างจากฝายชนิดอื่น ฝายสร้างเสร็จได้ในเวลาอันสั้นราว 5 -15 วัน มีความทนทาน ใช้งานได้นานนับสิบ ๆ ปี ในขณะที่ฝาย


ฝายชนิดนี้เป็นมิตรกับสภาพนิเวศทางธรรมชาติ เพราะมันสร้างอยู่ใน แม่น้ำ


ในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา ภาคประชาสังคม องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานภาครัฐ และภาคธุรกิจเอกชน ได้ช่วยกันสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ขึ้นแล้วกว่า 600 แห่ง


ตัวอย่างความสำเร็จขั้นต้นที่เราขอกล่าวอ้างถึงคือ ที่ตำบลทุ่งชมพู อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ซึ่งอยู่ที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ทุ่งชมพูเป็นพื้นที่สูง ชาวบ้านถูกบีบบังคับให้อพยพมาจากพื้นที่ราบที่รัฐบาลต้องการสร้างเขื่อนเมื่อปี 2504 ทุ่งชมพูมีเป็นพื้นที่ขนาด 11,000 ไร่ มีประชากรประมาณ 1,000 ครัวเรือน กว่า 50 ปี ที่เกษตรกรต้องทำนาน้ำฝนปีละหนึ่งครั้ง ทุกครัวเรือนจึงยากจนเหมือนกันหมด ในปี 2558 ทีมงานของเราได้เข้าไปสนับสนุนให้มีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์จำนวนสี่ตัวเพื่อกักเก็บน้ำใต้ดินไว้ให้เกษตรกรจำนวนหนึ่ง พวกเราแนะนำให้เกษตรกรทำบ่อบาดาลน้ำตื้นและใช้โซลาร์เซลล์ เกษตรกรทำการเกษตรแบบผสมผสาน และใช้ระบบน้ำหยด เกษตรกรสามารถขายผลผลิตได้ทุกวัน ในปี 2563 แต่ละครัวเรือนใช้คนทำงานสองคน มีรายได้เฉลี่ย 2,000 - 3,000 บาทต่อวัน หรือ 400 - 600 หยวนต่อวัน ในปี 2565 พวกเขามีรายได้ 3,000 - 5,000 บาทต่อวัน หรือ 600 - 1,000 หยวนต่อวัน ในปี 2566 พวกเขามีรายได้ 5,000 - 7,000 บาทต่อวัน หรือ 1,000 - 1,200 หยวนต่อวัน


ประสบการณ์การแก้จนของเรามีเพียงน้อยนิด การทำงานของเราเพิ่งเริ่มต้น แต่การได้มาศึกษาดูงานเรื่องการแก้ความยากจนที่จีนเมื่อวันที่ 21 - 27 พฤษภาคม 2566


ผมเห็นว่า การแก้ปัญหาความยากจนของจีนได้สำเร็จไม่เพียงแต่สร้างคุณูปการให้แก่ประเทศจีนเท่านั้น แต่ยังสร้างแรงบันดาลใจให้แก่รัฐบาลและประชาชนทั่วโลกอีกด้วย


สุดท้ายนี้ ผมขอเรียกร้องให้นักวิชาการจีนและนักวิชาการทั่วโลกหันมาศึกษาและทำความเข้าใจระบบเศรษฐกิจแบบใหม่ของจีน เพื่อสร้างเป็นทฤษฎีเศรษฐกิจใหม่ของโลก


จีน แก้จน 10 ล้านคน


“จีนแก้จนไม่ถึง 10 ปี พ้นจน 10 ล้านคน”


“เฉพาะมณฑลกว่างซีจ้วง ลงพื้นที่สำรวจพบประชากรที่มีความยากจน ประมาณ 6,340,000 คน จาก 5,379 หมู่บ้าน พ้นจน 6.3 ล้านคน !!”


มณฑลกว่างซีจ้วง 22 พ.ค. 2566 :


วันจันทร์ที่ 22 พฤษภาคม 2566 เวลา 13:00 นาฬิกา นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา และคณะ เดินทางถึงอำเภอปินหยาง โดยมีคุณซือ เจี๋ย เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ประจำอำเภอปินหยาง


เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ประจำอำเภอปินหยาง ได้บรรยายให้ข้อมูลว่า อำเภอปินหยาง มีประชากรประมาณ 1 ล้านคน มีผู้ที่มีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ ประมาณ 58,000 คน แต่ก็สามารถบรรลุเป้าหมายในการยกระดับให้พ้นจากความยากจนได้ทั้งหมด โดยทั้งรัฐบาลท้องถิ่นและรัฐบาลกลาง ได้ร่วมมือกันในการพัฒนา และมีจุดมุ่งหมายให้มณฑลกว่างซีจ้วง


ต่อมาเวลา 16:00 นาฬิกา (วันจันทร์ที่ 22 พฤษภาคม 2562) นายสังศิต


นายสังศิต เปิดเผยว่า Mr. Huang Zhiyu อธิบดีกรมพัฒนาชนบท เขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาความยากจนของสาธารณรัฐประชาชนจีนว่า “ได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2012 เพื่อช่วยให้ประชากรประมาณ 100 ล้านคนหลุดพ้น


จากโรงเรียนมีชัยพัฒนาสู่โรงเรียนมีชัยแก้จน (ว่าด้วยปรัชญาการศึกษา)  โรงเรียนแบบใหม่ที่เป็นทั้ง “นวัตกรรมด้านการศึกษา” และเป็น “นวัตกรรมทางด้านสังคม”


วันอังคารที่ 7 มิถุนายน 2565 ผมได้ร่วมเดินทางไปกับคุณหมอพลเดช


โรงเรียนมีชัยพัฒนาเป็นโรงเรียนประจำระดับมัธยมศึกษาจัดตั้งขึ้นตั้งแต่ปี


หลักคิดของคุณมีชัยคือใช้โรงเรียนเป็นศูนย์กลางของการเรียนรู้ตลอดชีวิต


โดยทางปฏิบัติแล้ว โรงเรียนไม่ได้เก็บค่าเล่าเรียนจากนักเรียน ที่ทั้งหมด


ด้วยเหตุนี้ผมจึงมองโรงเรียนมีชัยพัฒนาว่าเป็นโรงเรียนที่เป็นทั้ง  “นวัตกรรมทางด้านการศึกษา” และ เป็น “นวัตกรรมทางด้านสังคม” อีกด้วย


ที่ผมกล่าว่า โรงเรียนมีชัยพัฒนาเป็นโรงเรียนที่มีนวัตกรรมทางด้านการศึกษา


ปรัชญาของโรงเรียนเน้นให้นักเรียนเรียนอย่างมีความสุข มีความคิดสร้างสรรค์ และสอนให้นักเรียนคิดเรื่องการดำรงชีวิตด้วยการทำการเกษตรและการตลาดเป็น ซึ่งจะทำให้นักเรียนสามารถพึ่งตนเองได้อย่างแท้จริงในอนาคต


โรงเรียนแบบนี้ต้องการครูแบบใหม่ แต่ไม่ได้หมายความว่าต้องไปจ้างครูเพิ่มเติม เราสามารถใช้ครูในระบบโรงเรียนที่มีอยู่แล้ว แต่ปรับเปลี่ยนหลักคิดและมุมมองเรื่องการเรียนการสอน การให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการเรียน และพร้อมที่จะเรียนรู้เรื่องราวใหม่ ๆ พร้อมกับเด็กนักเรียน รวมทั้งเด็กนักเรียนก็จะต้องมีการตระเตรียมความคิดจิตใจที่จะเป็นเด็กนักเรียนแบบใหม่ ที่ไม่ได้เน้นเรื่องการท่องจำและวัดผล ความสำเร็จของการศึกษาด้วยการท่องจำ


เด็กนักเรียนไม่เพียงแต่เรียนความรู้ เพื่อโอกาสทางการศึกษาในอนาคตเท่านั้น แต่สิ่งที่พวกเขาจะได้มากกว่านั้นก็คือทักษะในวิชาชีพได้แก่ทักษะทางด้านการทำการเกษตร ทักษะทางด้านการทำธุรกิจ ทักษะในการบริหารจัดการทางด้านการเงิน และการลงทุน


รวมทั้งการสร้างจิตสำนึกทางด้านสุขภาพ สิ่งแวดล้อม ประชาธิปไตย ที่ประชาชนมีส่วนร่วม การต่อต้านการทุจริต และความเท่าเทียมทางด้านเพศ และความเท่าเทียมกัน


คุณหมอพลเดช ปิ่นประทีป ได้รายงานให้ทราบว่าในช่วงที่ผ่านมาคณะอนุกรรมาธิการด้านยุทธศาสตร์ได้ประสานงานกับเครือข่ายภาคประชาสังคมทั้ง 77 จังหวัด


ที่ผมเห็นว่าโรงเรียนมีชัยพัฒนาเป็นโรงเรียนที่เป็น “นวัตกรรมด้านสังคม”


ในท้ายที่สุดเราได้แลกเปลี่ยนและหารือกันว่าสำหรับโรงเรียนแบบใหม่นี้จำเป็นที่จะต้องมีการสนับสนุนโรงเรียนละ 500,000 บาท เป็นทุนเริ่มต้น ดังนั้นการทำงานร่วมกับองค์กรส่วนต่าง ๆ ทั้งที่เป็นสถาบันการเงิน รัฐวิสาหกิจ ธุรกิจและตลาดหลักทรัพย์ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จึงเป็นสิ่งจำเป็น


เราคุยกันถึงเรื่องธนาคารออมสินว่ามีบทบาทที่สำคัญในการกระตุ้นให้เด็กรู้จัก “การออม” หากเราร่วมมือกับธนาคารออมสิน เราอาจต้องการให้ธนาคารออมสินทำหน้าที่เป็นทั้งสถาบันที่กระตุ้น “การออมและการให้กู้สำหรับเด็กด้วย” เพื่อให้เด็กสามารถนำเงินกู้ไปใช้


ส่วนงบประมาณด้านอาหารต่อปีของกระทรวงศึกษาธิการราว 23,000 ล้านบาท สำหรับเป็นค่าอาหารกลางวันของเด็กนักเรียน เราเห็นว่าหากกระทรวงศึกษาฯ ให้การสนับสนุนแก่กลุ่มผู้สูงอายุในชุมชนให้เป็นผู้ที่ปลูกพืชผักเลี้ยงสัตว์และส่งอาหารเหล่านั้นให้แก่เด็กนักเรียนเป็นอาหารกลางวัน ก็จะทำให้เกิดการจ้างงานแก่กลุ่มผู้สูงอายุในชุมชน อันเป็นการช่วยให้ผู้สูงอายุมีงานทำ มีรายได้และลดความยากจนได้อีกด้วย


ปรัชญา โรงเรียนมีชัยพัฒนาสู่ กระทรวงศึกษาธิการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการเชิญคณะกรรมาธิการแก้จน-ลดเหลื่อมล้ำ หารือ


วันพุธที่ 30 มีนาคม 2565 คุณตรีนุช เทียนทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการได้เชิญนายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา นายพลเดช ปิ่นประทีป รองประธานคณะกรรมาธิการ คนที่หนึ่ง


ประเด็นที่หารือมี 2 ประเด็นด้วยกันคือ 1. แนวคิดเรื่องการปฏิรูปการศึกษาไทย และ 2. การปฏิรูปการศึกษาในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้


ในประเด็นแรก เราเห็นว่ากระทรวงศึกษาธิการควรนำปรัชญาด้านการศึกษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ที่ทรงมีพระราชดำรัสว่า “เรียนเป็นเล่น เล่นเป็นเรียน เรียนให้สนุก”


การปฏิรูปคือการเปลี่ยนแปลงขนาดใหญ่ ซึ่งในที่นี้หมายถึงการเปลี่ยนแปลงทางความคิดของผู้บริหารโรงเรียนและครูทุกคน ทุกคนต้องร่วมกันทำความเข้าใจว่าจะเรียน


นอกจากนี้เราเสนอว่าให้นำปรัชญา การศึกษาของ โครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา


กระบวนการเรียนรู้ใน “โรงเรียนมีชัยพัฒนา” ของคุณมีชัย มีเรื่องที่น่าสนใจ เพื่อเก็บรับมาเป็นบทเรียนของการปฏิรูปการศึกษาของไทยคือ


ประการแรก เป็นโรงเรียนประจำที่เด็กสามารถเรียนรู้วิชาการดำรงชีวิต


วิชานี้จะช่วยให้เด็กนักเรียนมีชีวิตอย่างมีความสุขและมีความสงบสุขในชีวิต


ประการที่สอง เด็กนักเรียนทุกคนจะต้องเรียนรู้ที่จะทำการผลิตการเกษตร


ประการสาม โรงเรียนมีชัยพัฒนาส่งเสริมให้เด็กนักเรียนกล้าคิดริเริ่ม


นอกจากนี้ที่สำคัญก็คือโรงเรียนสอนให้เด็กมีคุณธรรม รู้จักทำความดี


ประการที่สี่ โรงเรียนแบบคุณมีชัยไม่ใช่มุ่งแต่สอนอย่างเดียว แต่ยังฝึกฝนให้เด็กนักเรียนรู้จักช่วยเหลือช่วยเหลือพ่อแม่และชุมชนในการขจัดความยากจนอีกด้วย


การที่จะสร้างเด็กนักเรียนแบบนี้จะต้องสอนให้เด็กนักเรียนกล้าคิดออกไป


ประการที่ห้า โรงเรียนทั่วไปของเราเด็กนักเรียนๆ หนังสืออย่างไม่มีความสุข


ประการที่หก เด็กเหล่านี้จะมีวุฒิภาวะค่อนข้างสูง มีระเบียบวินัย และมีความขยันหมั่นเพียรในการเรียนรู้ เด็กนักเรียนเหล่านี้สามารถใช้ทั้งภาษาไทย ภาษาอังกฤษ


การเรียนรู้ของพวกเขาเป็นแบบธรรมชาติ และสอดคล้องกับสภาพภูมิศาสตร์ของที่ตั้งโรงเรียนว่าอยู่ใกล้ชายแดนของประเทศใด ซึ่งช่วยให้พวกเขาสามารถสื่อสารภาษาต่างประเทศได้เป็นอย่างดี


ถึงแม้ว่าเด็กทั้งหมดจะมาจากครอบครัวที่ยากจน แต่พวกเขาส่วนใหญ่


เราเห็นว่ากระทรวงศึกษาธิการควรใช้วิธีการต่อยอดการทำงานจากโรงเรียน


กระทรวงศึกษาธิการควรเอาโรงเรียนเหล่านี้เป็นแม่ข่ายของแต่ละจังหวัด


สำหรับเรื่องการปฏิรูปการศึกษาในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้นั้นพวกเรามีความเห็นว่า


ประการแรก ควรนำปรัชญา และแนวคิดเรื่องการปฏิรูปการศึกษาข้างต้น


ประการที่สอง ได้นำเสนอแนวทางการสอนของโรงเรียนในพื้นที่ จากครัวเรือนเกษตรกรยากจน จึงเสนอให้เน้น “การเรียนในวิชาทำมาหากิน เช่น โครงการครัวโรงเรียนสู่ครัวบ้าน” (นักเรียนทำแปลงเกษตรที่บ้านครูตามให้คะแนน) เด็กได้ความรู้ ครอบครัวได้อาหาร เหลือขายเป็นรายได้ ขณะเดียวกันให้ขยายผลการเรียนอาชีวะสร้างงาน สร้างอาชีพ ไปยังกลุ่มเด็กจบ ม.6 สามัญ/ศาสนา โดยจัดหลักสูตรเพิ่มให้ได้วุฒิบัตรด้านการอาชีพ เตรียมแรงงาน


ประการที่สาม ให้จัดการศึกษาเน้นเสริมสังคมพหุวัฒนธรรม โดยการจัดห้องติวร่วมเด็กจากโรงเรียนสามัญ และเอกชนสอนศาสนา เป็นประจำรายสัปดาห์ /จัดห้องเรียนสัญจร เป็นการรวมรายวิชา รวมครู รวมเด็ก เปิดโอกาสสำหรับครู นักเรียน  ได้รู้จักแลกเปลี่ยน


ประการที่สี่ จัดทำโครงการเพื่อนำ “บัณฑิตรองานสู่การอาชีพ” เป้าหมายแรกคือกลุ่มบัณฑิตที่ต้องมีภาระปลดหนี้กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา (กยศ.)


รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง รูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาความยากจน


เข้าสู่การพิจารณาของวุฒิสภา ในวันจันทร์ที่ 26 ธันวาคม 2565


กรณีการศึกษาโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา เป็นการศึกษาเพื่อหารูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบและแนวทาง การดำเนินโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา ในการแก้ปัญหาความยากจน


ระเบียบวิธีการศึกษา เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Study)


กรณีศึกษาโรงเรียนร่วมพัฒนา ทั้ง 4 แห่ง ได้แก่ 1) โรงเรียนมีชัยพัฒนา ต.โคกกลาง อ.ลำปลายมาศ จ.บุรีรัมย์ 2) โรงเรียนบ้านสันดาบ ต.โคกขาม อ.เมือง จ.สมุทรสาคร


ในการศึกษารูปแบบโรงเรียนในโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา (Partnership School Project) นั้น โรงเรียนใช้หลักการและแนวทางของการร่วมพัฒนา เน้นกระบวนการ


ข้อค้นพบจากการศึกษา


1. โรงเรียนมีชัยพัฒนา เป็นต้นแบบของโรงเรียนร่วมพัฒนา มีการขยายเครือข่ายออกไปทั่วประเทศ มีลักษณะการทำงานที่สำคัญ 1O ประการ คือ 1) มุ่งสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพ เน้นการสร้างคนดี ซื่อสัตย์สุจริต รู้จักแบ่งปัน เคารพคนทุกคน  2) เรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงตนเองและสังคม โรงเรียนใช้หลักสูตรแกนกลางของกระทรวงศึกษาธิการเพิ่มเรื่องการสอนทักษะชีวิตและทักษะอาชีพ เน้นการสร้างทัศนะคติและการลงมือปฏิบัติ เรียนรู้และกล่อมเกลาไปในการปฏิบัติร่วมกัน 3) เปลี่ยนวิธีการเรียนใหม่ทั้งระบบ ให้นักเรียน


2. โรงเรียนบ้านสันดาบ เป็นตัวอย่างของโรงเรียนขนาดเล็ก ที่ลุกขึ้นมาปรับปรุงโรงเรียน ปรับการเรียน การสอน จนสามารถพ้นภาวะวิกฤตได้ สรุปแนวทางสำคัญ


3. โรงเรียนรวมมิตรวิทยา เป็นโรงเรียนขยายโอกาสที่มีความพยายามในการเปลี่ยนแปลงตนเอง โดยมีผู้อำนวยการโรงเรียนเป็นผู้นำให้การเปลี่ยนแปลง โดยมีแนวทาง


4. โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 15 เป็นโรงเรียนร่วมพัฒนาที่ขยายเครือข่ายออกไปรวม 56 แห่ง เป็นโรงเรียนที่มีเครือข่ายโรงเรียนร่วมพัฒนาที่ใหญ่ที่สุด มีวิธีการดำเนินงานที่สรุปได้ ดังนี้ 1) การคิดให้หลุดกรอบ ต้องไม่เสียหลักการ กล้าทำในสิ่งที่ท้าทาย สร้างอาคารพาณิชย์ให้คนเช่า เก็บค่าเช่ามาซื้อเครื่องคอมพิวเตอร์ของโรงเรียน มีเงินจ่ายค่าเช่าสัญญาณโทรศัพท์ในแต่ละเดือน 2) โรงเรียนใช้ดิจิทัลทั้งระบบ การเรียน การสอน การยืมหนังสือจากห้องสมุด มีการบันทึกข้อมูลพฤติกรรมและผลการเรียนของนักเรียนผ่านแอพพลิเคชั่น 3) เห็นโอกาส ปรับปรุงอาคารเรียน โรงเรียนที่ถูกยุบมาเป็นหอพักให้นักเรียนที่ยากจนใช้พื้นที่โรงเรียนทำแปลงเกษตร 4) การส่งเสริมการประกอบอาชีพที่หลากหลาย ให้กับนักเรียนในหลาย ๆ ด้าน ได้แก่ การทำสบู่ล้างมือ การเป็นช่างซ่อมเครื่องปรับอากาศ ช่างไฟฟ้า ช่างซ่อมมอเตอร์ไซด์ การเปิดร้านกาแฟ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื้อ (Tissue Culture)


ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย


1. กระทรวงศึกษาธิการควรสนับสนุนนวัตกรรมการจัดการศึกษาในรูปแบบของโรงเรียนร่วมพัฒนา โดยเฉพาะโรงเรียนขนาดเล็กที่กำลังจะถูกยุบหรือถูกควบรวม


2. กระทรวงศึกษาธิการควรสนับสนุนให้โรงเรียน มีความเป็นอิสระในการบริหารจัดการ พัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ โดยปรับการเรียนการสอนแบบฐานความรู้ (Knowledge Based Education) โดยปรับเปลี่ยนเป็นแบบ Competency Based Education หรือการศึกษาแบบฐานสมรรถนะ


3. กระทรวงศึกษาธิการควรมีนโยบายต่อการจัดสรรงบประมาณ อาหารกลางวันของโรงเรียนของนักเรียนระดับชั้นเด็กเล็กจนถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 คนละ 21 บาท (ปี พ.ศ. 2565) ซึ่งรวมทั้งประเทศประมาณ 25,5OO ล้านบาท โดยปรับเป็นการสนับสนุน


4. สนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกระดับ ปรับบทบาทและรูปแบบในการจัดการศึกษาในแนวทางของโรงเรียนร่วมพัฒนา ทั้งในโรงเรียนที่สังกัดท้องถิ่น


5. การจัดการศึกษาควรเน้นการจัดการศึกษาเพื่อท้องถิ่น ให้คนในชุมชนท้องถิ่นได้มีสถานที่เรียนที่เพียงพอได้ เรียนตามภูมิสังคมของตนเองและยึดโยงกับชุมชน


6. สนับสนุนให้มีการกระจายอำนาจและระบบงบประมาณ เรื่อง การจัดการศึกษาให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในทุกระดับ


7. เสนอให้กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ดำเนินการ


8. เสนอให้กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) สนับสนุนให้มีเครือข่ายการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในรูปแบบของโรงเรียนร่วมพัฒนา ในกลุ่มโรงเรียนขนาดเล็ก


9. สนับสนุนให้กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ดำเนินงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในทุกระดับตามแนวทาง “การใช้ท้องถิ่นเป็นฐานในการทำงาน” โดยสนับสนุนแนวทางการดำเนินงานตามแนวคิด “โรงเรียนร่วมพัฒนา”


10. สนับสนุนให้ภาคธุรกิจ เอกชน เข้ามามีส่วนร่วมในการสนับสนุนทุนสำหรับการพัฒนารูปแบบโรงเรียนร่วมพัฒนา ให้สามารถขยายตัวได้อย่างกว้างขวาง โดยมุ่งเน้น


11. สนับสนุนให้ภาคธุรกิจเอกชนในพื้นที่จังหวัดแต่ละแห่ง สนับสนุนเงินทุน


12. สนับสนุนให้ภาคธุรกิจเอกชนในท้องถิ่น เปิดโอกาสรับนักเรียนเข้าฝึกงาน ฝึกอาชีพเพื่อเตรียมตัวสำหรับการจบการศึกษาเพื่อประกอบอาชีพและสามารถพึ่งตนเอง


13. สนับสนุนให้มีการประสานความร่วมมือกันระหว่างองค์กรภาคประชาสังคม ภาคธุรกิจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และโรงเรียนภายในจังหวัด เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำในระดับจังหวัด และรวมตัวกัน


14. สนับสนุนให้องค์กรชุมชนและกองทุนต่าง ๆ ในชุมชน เช่น กองทุนหมู่บ้านกองทุนสวัสดิการชุมชน กองทุนแม่ของแผ่นดิน รวมถึงกองทุนอื่น ๆ สนับสนุนทุนให้กับนักเรียนและชุมชนในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อการประกอบอาชีพ และสามารถพึ่งตนเองพร้อมทั้งแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำในชุมชน


15. สนับสนุนให้สมาคมองค์การบริหารส่วนจังหวัดแห่งประเทศไทย (สมาคม อบจ.) สมาคมสันนิบาตเทศบาลแห่งประเทศไทย (ส.ท.ท.) สมาคมองค์การบริหารส่วนตำบลแห่งประเทศไทย (สมาคม อบต.) และสภาประชาสังคมไทย ได้เข้าไปมีบทบาทในโรงเรียน


MOU โรงเรียนมีชัยแก้จน !! กมธ.การแก้ปัญหาความยากจนฯ จัดสัมมนาและพิธีลงนามความร่วมมือเครือข่ายโรงเรียนร่วมพัฒนาเพื่อแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ


วันที่ 10 สิงหาคม 2565 เวลา 09.30 นาฬิกา ณ ห้องสัมมนา บี 1-1 อาคารรัฐสภา คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ร่วมกับ สมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน และมูลนิธิพัฒนาประชาสังคม จัดสัมมนาและพิธีลงนาม (MOU) ความร่วมมือเครือข่ายโรงเรียนร่วมพัฒนาเพื่อแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ โดยมี นายพลเดช ปิ่นประทีป รองประธานคณะกรรมาธิการ เป็นประธานในพิธีเปิด พร้อมด้วย สมาชิกวุฒิสภา ผู้อำนวยการโรงเรียน และผู้แทนคณะกรรมการสถานศึกษา 23 โรงเรียน เข้าร่วมในพิธี


นายพลเดช ปิ่นประทีป รองประธานคณะกรรมาธิการ กล่าวว่า ความยากจนเป็นปัญหาเรื้อรังที่ประเทศไทยยังไม่สามารถก้าวพ้นไปได้ ผลจากการพัฒนา 60 ปี ทำให้ประเทศมีความเจริญเติบโตในทุกด้าน แต่ยังคงติดกับดักประเทศรายได้ปานกลางอยู่กว่า


สำหรับงานสัมมนาในครั้งนี้ มีการบรรยายพิเศษเรื่อง “โรงเรียนร่วมพัฒนา


โอกาสนี้ นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ได้กล่าวชื่นชมนายมีชัย วีระไวทยะ นายกสมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน ในฐานะที่เป็นปัญญาชน เป็นนักคิด และเป็นนักปฏิบัติซึ่งกล้าที่จะปรับแนวทางในการทำงานต่าง ๆ เพื่อให้สังคมได้รับประโยชน์.


จากนั้น ในช่วงบ่ายได้จัดให้มีการสัมมนากลุ่มย่อยในหัวข้อ “แนวทาง


เผยแพร่เมื่อ 12 สิงหาคม 2565


ปัญหาของแผ่นดินที่สะท้อนนโยบายรัฐ


1. ทวงคืนป่า คนอยู่กับป่า ที่ดินทำกิน “สังศิต” เร่งนิรโทษกรรมเกษตรกรผู้ต้องหาของนโยบายทวงคืนผืนป่า  แยกแยะนายทุน เกษตรกรตัวจริง คืนที่ทำกิน ! ตามวิธี “บ้านน้ำพุโมเดล”


วันจันทร์ที่ 15 สิงหาคม 2565 นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ได้เชิญผู้แทนจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ผู้แทนจากกรมป่าไม้ ผู้แทนจากกรมทรัพยากรทางทะเล


นายสังศิต กล่าวต่อผู้แทนหน่วยงานที่ร่วมเข้าประชุมหารือว่า มีชาวบ้าน


นายสังศิตเปิดเผยต่อมาว่า ล่าสุดผมได้รับแจ้งจาก พลเอก สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ ประธานคณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ว่ากรณีบ้านน้ำพุ


1. จะประสานให้สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ (สจป.) สั่งการหน่วยป้องกัน


2. นำข้อมูลที่ได้มาคัดกรอง หากผ่านเกณฑ์และเป็นที่ทำกินก่อนปี 2545


3. ให้เจ้าหน้าที่ป่าไม้หน่วยที่แจ้งความดำเนินคดี ทำเรื่องกันออกจากคดี


4. ระหว่างขั้นตอนนี้ชาวบ้านเดิมสามารถใช้ที่ทำกินได้ตามปกติ


5. หากตรวจสอบพื้นที่แล้วพบว่าเป็นนายทุนหรือไม่เข้าเกณฑ์ จะเอาที่ทำกินนั้นมาชดเชยให้กับชาวบ้านที่ถูกเจ้าหน้าที่นำพื้นที่ไปปลูกป่า


6. จะจัดประชุมคอนเฟอเรนต์ระหว่างส่วนกลางและ สจป.ท้องที่ และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง แล้วชี้แจงถึงแนวทางการปฏิบัติและใช้มติที่ประชุมทำหนังสือสั่งการให้เป็นแนวทางปฏิบัติเพื่อแก้ไขปัญหาของกรมป่าไม้ที่เกิดกรณีแบบนี้ต่อไป (ผลการประชุม 18 สิงหาคม 25465 โดยสำนักจัดการที่ดินประชุมร่วมกับสำนักป้องกันฯ มีนายชีวะภาพ ชีวะธรรม รองอธิบดีกรมป่าไม้ เป็นประธาน)


“การดำเนินการตามข้อ 2 - 5 จะช่วยให้พี่น้องชาวบ้านน้ำพุหรือที่อื่น ๆ


นายสังศิตกล่าวอีกว่า ปัจจุบันพบว่ามีชาวบ้านจำนวนมากในหลายจังหวัด กำลังถูกดำเนินคดีฟ้องร้องโดยเจ้าหน้าที่ของภาครัฐชาวบ้านที่ถูกจับกุมดำเนินคดีและเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมจำนวนหลายราย มีฐานะยากจน ไม่มีความรู้ด้านกฎหมาย และขาด


สาเหตุของการบุกรุกป่ามีทั้งที่ทำอยู่แล้ว ตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย ต่อมาเมื่อมีการประกาศพื้นที่ป่าทับลงบนพื้นที่ของชาวบ้าน พื้นที่ที่ทำกินของพวกเขาจึงกลายเป็นพื้นที่


นับตั้งแต่ปี 2557 หลังจากมีการออกนโยบายทวงคืนผืนป่าเพื่อแก้ไขปัญหานายทุนบุกรุกป่า ตามคำสั่ง คสช. ที่ 64/2557 นั้น กลับทำให้ชาวบ้านได้รับผลกระทบด้านลบเป็นอย่างมาก เนื่องจากในทางปฏิบัติการคัดแยกราษฎรที่อาศัยทำกินในผืนป่ากับนายทุน


ข้อมูลจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระบุว่า ตั้งแต่ดำเนินนโยบายทวงคืนผืนป่าในปี 2557 ถึงกันยายน 2561 ได้ดำเนินคดีข้อหาบุกรุกป่าแล้ว 28,821 คดี ยึดคืนพื้นที่ป่าทั่วประเทศได้ 818,856 ไร่ !!


ส่วนข้อมูลพีมูฟ (ขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรมหรือ “พีมูฟ” (People Movement for a just society: P-Move) ระบุว่า มีคดีบุกรุกป่าและทำไม้สูงถึง 46,600 คดีทั่วประเทศ แยกเป็นพื้นที่กรมป่าไม้ ช่วงตุลาคม 2556 - กันยายน 2561 จำนวน 34,804 คดี และพื้นที่กรมอุทยานแห่งชาติ ช่วงตุลาคม 2556 - กันยายน 2562 จำนวน 11,796 คดี


แต่กระทรวงยุติธรรมซึ่งกำลังถกร่างกฎหมายนิรโทษกรรมราษฎรที่ได้รับ


คนกลุ่มนี้ส่วนหนึ่งกลายเป็นคนรับจ้างรายวันในภาคการเกษตร แต่ส่วนใหญ่กลายเป็นคนว่างงาน ล่องลอย ตกอยู่ในความหวาดกลัว เพราะกลายเป็นผู้ต้องหาของหน่วยงานภาครัฐที่ไม่รู้อนาคตของตัวเอง ที่แน่นอนที่สุดก็คือพวกเขากลายเป็นคนยากจนกลุ่มใหม่ในชนบท


การแก้ปัญหาของเกษตรกรกลุ่มนี้ ไม่สามารถแก้ด้วยการใช้มาตรการการฟ้องร้องดำเนินคดี และไม่สามารถจะแก้ปัญหานี้ด้วยการให้พวกเขากลับเข้าไปประกอบอาชีพการเกษตร โดยไม่มีการปรับเปลี่ยนความรู้เรื่องการทำการเกษตรและการทำการตลาดเสียใหม่


ผมคิดว่าเพื่อให้เขามีคุณภาพชีวิตที่ดีอาจจะไม่เกี่ยวข้องกับขนาดของพื้นที่ดั้งเดิมของพวกเขา เช่นบางคนอาจมีพื้นที่ตั้งแต่ 40 ไร่ขึ้นไป ถ้าหากว่าเราให้ความรู้เรื่องพืช


ผู้คนส่วนใหญ่แล้วไม่ได้รับรู้ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น เพราะ “ความจริง” ในบ้านเมืองหลับใหลไปเสียแล้ว เสียงร้องของพวกเขาจึงดูประหนึ่งเป็นเพียงเสียงนกเสียงกา


“เพื่อแก้ไขปัญหาข้อขัดแย้งระหว่างรัฐบาลกับเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ


นายสังศิตกล่าวอีกว่า ทราบว่ากฎหมายนิรโทษกรรมให้แก่เกษตรกรนี้


โดยในข้อ 6. ซึ่งจะใช้แนวทางแก้ปัญหาชาวบ้านน้ำพุก่อนเป็นโมเดลใช้


สำหรับผู้ที่ถูกศาลตัดสินและถูกจำคุกแล้ว รัฐบาลสมควรชดเชยความเสียหายให้แก่ชาวบ้านผู้นั้นด้วย รวมทั้งให้เกษตรกรทุกรายไปยืนยันสิทธิ์ของตัวเองกับเจ้าหน้าที่ภาครัฐโดยจะต้องไม่มีการดำเนินคดีใด ๆ นอกจากนี้สมควรให้เกษตรกรทุกรายได้รับสิทธิ์ทำกินในที่ดินเดิมของตนเอง ภายใต้การดำเนินงานของ คทช.


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ กล่าวว่าจะนำเรื่องนี้เข้าสู่ที่ประชุมของคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา เพื่อให้พิจารณาว่าสมควรหรือไม่


ที่ดินทำกิน บ้านน้ำพุ


ทางสว่างที่ “บ้านน้ำพุ”! ข่าวดีถึง “ลุงบอง”


จากกรณี นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา และพลโท จเรศักดิ์ อานุภาพ หัวหน้าคณะกรรมการสมาชิกวุฒิสภาพบประชาชนภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ที่ศาลาวัดป่าน้ำพุ อำเภอ


ได้รับทราบข้อมูล รับรู้ชะตากรรมของชาวบ้านน้ำพุที่เคว้งคว้าง ได้รับผลกระทบเชิงปฏิบัติจากนโยบายทวงคืนฝืนป่า ช่วงปี 2558 - 2559 ดูเหมือนจะสิ้นหวัง ที่จะได้เข้าทำกินบนแผ่นดินเดิมของตนอีกครั้ง หลังจากยึดและให้ออกจากพื้นที่ป่าฯ ทั้งที่ได้ลงแรง ทุ่มกายทุ่มใจด้วยความทุกข์ยากมากว่า 20 ปีแล้ว!! ชาวบ้านน้ำพุได้พยายามต่อสู้ เรียกร้องกับหน่วยงานต่าง ๆ มาใกล้สิบปี (รายละเอียด https://www.facebook.com/100063808116007/posts/


“เราจะจบเรื่องราวรันทดนี้ได้อย่างไร แบบไหน?” นายสังศิต เอ่ยถามที่ประชุมวงเล็ก ประกอบด้วย พลโท จเรศักดิ์ อานุภาพ นายเอกพงษ์ น้อยสร้าง และอนุกรรมาธิการฯ วันนั้น (5 สิงหาคม 2565) หลังเสร็จสิ้นการประชุมร่วมกับชาวบ้านที่ศาลาวัดป่าน้ำพุแล้ว


“เราได้ข้อสรุปเบื้องต้นว่าจะเชิญหน่วยงาน กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) และหน่วยงาน


1. คลี่คลายคดีที่ทุกข์ระทมของชาวบ้าน


2. แยกแยะกลุ่มชาวบ้านเกษตรกรแท้จริงออกจากเงานายทุนที่ซ่อนตัวอยู่


3. หาข้อยุติจัดพื้นที่ให้เกษตรกร ชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบเข้าทำกินในที่เดิม (ในผืน 3,000 ไร่) โดยอาจใช้รูปแบบการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนตามนโยบายรัฐบาล (คทช.) สหกรณ์นิคม หรือ ส.ป.ก.


และเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2565 เวลา 10.00 นาฬิกา ณ ห้องประชุม CA 324 ณ อาคารรัฐสภา นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ได้เชิญ ผู้แทนจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ผู้แทนจากกรมป่าไม้ ผู้แทนจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ผู้แทนสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ


นายสังศิต เปิดเผยว่าคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลด


1. ดำเนินการให้เป็นรูปแบบแนวทางปฏิบัติหากเกิดข้อพิพาทเกี่ยวกับป่าไม้ระหว่างเจ้าหน้าที่ของรัฐกับชาวบ้าน


2. ผลักดันกฎหมายว่าด้วยการนิรโทษกรรมแก่ชาวบ้านซึ่งได้รับความเสียหายหรือได้รับผลกระทบจากการดำเนินการตามนโยบายด้านป่าไม้ของรัฐ


3. ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้านกระบวนการยุติธรรม ได้แก่ สภาทนายความ สำนักงานอัยการสูงสุด กระทรวงยุติธรรม และกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ เพื่อหารือ


ล่าสุด เวลา 21.45 น. คืนวันที่ 18 สิงหาคม 2565 นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา แจ้งข่าวดีให้ทีมงานทราบและโพสต์ลงในเฟสบุ๊ค “สังศิต พิริยะรังสรรค์” ว่า


“อธิบดีกรมป่าไม้ รายงานแนวทางแก้ไขปัญหา กรณีบ้านน้ำพุมาให้ทราบแล้วครับ มีข้อความดังนี้”


“ขอเรียนกรณีบ้านน้ำพุ อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ที่ท่าน สว.สังศิตประสานให้แก้ไขปัญหานั้น มีแนวทางสามารถแก้ไขปัญหาได้แล้ว ดังนี้ครับ


ลงพื้นที่เชิญผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการถูกดำเนินคดีมาชี้แจงทำความเข้าใจว่าจะทำการแก้ไขตามแนวทาง คทช. ให้ (เพราะหลักการ คทช. ไม่ได้ห้ามผู้ที่อยู่ระหว่างการดำเนินคดีเข้าร่วม คทช.) โดยไม่ต้องถูกดำเนินคดี ซึ่งมีขั้นตอนการดำเนินการดังนี้


1. กรณีพื้นที่ที่ถูกดำเนินคดีจะประสานให้สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ (สจป.) สั่งการหน่วยป้องกันและส่วนจัดการที่ดิน ลงพื้นที่สำรวจจำแนกข้อมูลผู้ยากไร้ออกจากนายทุนตามเกณฑ์ คทช. และป่าไม้


2. นำข้อมูลที่ได้มาคัดกรอง หากผ่านเกณฑ์และเป็นที่ทำกินก่อนปี 2545


3. ให้เจ้าหน้าที่ป่าไม้หน่วยที่แจ้งความดำเนินคดี ทำเรื่องกันออกจากคดี


4. ระหว่างขั้นตอนนี้ชาวบ้านเดิมสามารถใช้ที่ทำกินได้ตามปกติ


5. หากตรวจสอบพื้นที่แล้วพบว่าเป็นนายทุนหรือไม่เข้าเกณฑ์ จะเอาที่ทำกินนั้นมาชดเชยให้กับชาวบ้านที่ถูกเจ้าหน้าที่นำพื้นที่ไปปลูกป่า


6. จะจัดประชุมคอนเฟอเรนต์ระหว่างส่วนกลางและ สจป.ท้องที่และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องแล้วชี้แจงถึงแนวทางการปฏิบัติและใช้มติที่ประชุมทำหนังสือสั่งการให้เป็นแนวทางปฏิบัติเพื่อแก้ไขปัญหาของกรมป่าไม้ที่เกิดกรณีแบบนี้ต่อไป”


(ผลการประชุม 18 สิงหาคม 2565 โดยสำนักจัดการที่ดินป่าไม้ประชุมร่วมกับสำนักป้องกันรักษาป่าและควบคุมไฟป่า มีนายชีวะภาพ ชีวะธรรม รองอธิบดีกรมป้าไม้


“ถือเป็นข่าวดีต่อพี่น้องชาวบ้านน้ำพุที่รอคอยมาเกือบสิบปี นับว่าปัญหาคลี่คลายไปมากพอสมควร อาจมีขั้นตอนปฏิบัติตามกฎหมาย อาจต้องใช้เวลาบ้าง กรมป่าไม้


2. คนเร่ร่อน คนจนเมือง หาบเร่แผงลอย


คนไร้บ้าน อย่าให้ไร้ความหวัง


คนเร่ร่อนไร้บ้านเมืองใหญ่และกรุงเทพมหานครอย่าวางใจ!!


“คนเร่ร่อน ไร้บ้าน 4,500 คน ตามหัวเมืองใหญ่ เมืองท่องเที่ยว โดยคาดการณ์ว่าในพื้นที่กรุงเทพฯ มีมากถึง 1,668 คน”!!


ทั้งนี้เป็นการชี้แจง สถานการณ์ปัญหาคนไร้ที่พึ่งในประเทศไทยปัจจุบัน


“สังศิต” ชี้ 10 ปัจจัย ทำคนเร่ร่อนไร้บ้าน จน ตกงาน ปัญหาครอบครัว


รวมถึง กลไกราคา ของตลาด ที่อยู่อาศัย ขาดมิติทางด้านสังคม


“รัฐควรเพิ่มงบประมาณให้แก่หน่วยงานภาครัฐ ที่รับผิดชอบ สถานพักพิง


มีรายละเอียด ที่ไม่ควรพลาด สะท้อนมุมมอง อารมณ์ ความรู้สึกของ นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ดังนี้


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ได้เชิญนายธนิต ตันบัวคลี่ รองผู้อำนวยการสำนักพัฒนาสังคม กรุงเทพมหานคร และนางสาวฐาปนีย์ ศิริสมบูรณ์ ผู้อำนวยการศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งกรุงเทพมหานคร พร้อมเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง มาให้ข้อเท็จจริงและหารือเพื่อหาแนวทาง


ผู้แทนจากศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งกรุงเทพมหานคร ได้กล่าวถึงสถานการณ์ปัญหาคนเร่ร่อนในปัจจุบันอันเนื่องจากสภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัวลงและสถานการณ์โควิด


คนเร่ร่อนไร้บ้านในขณะนี้ที่มีจำนวนประมาณ 4,500 คน ส่วนมากกระจาย


การแก้ไขปัญหาคนเร่ร่อนทำได้ยาก เนื่องจากรัฐบาลจัดสรรสวัสดิการ


ตัวอย่างเช่นที่ ธัญบุรีโมเดล ในจังหวัดปทุมธานี เป็นสถานสงเคราะห์ที่มีพื้นที่จำกัด จำเป็นต้องให้คนเร่รอนทั่วไป (ที่มีสภาพจิตปกติ) และผู้ป่วยที่เป็นจิตเวชมาอยู่ร่วมกัน


สำหรับปัญหาคนเร่ร่อนนี้ ภาคองค์กรเอกชนที่ไม่แสวงหากำไร (NGO)


ผู้แทนจากสำนักพัฒนาสังคม กรุงเทพมหานคร ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าปัจจุบัน


กรณีคนเร่ร่อนฯ ที่อยู่ต่างจังหวัด ดำเนินการแก้ไขโดยการจัดให้ย้ายทะเบียนเข้าบ้านมาอยู่ในพื้นที่กรุงเทพฯ จึงจะมีสิทธิได้รับสวัสดิการ ซึ่งเป็นไปตามระเบียบของกรุงเทพมหานคร การช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยได้ดำเนินการร่วมมือกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง จัดทำเป็นโครงการ


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ เห็นด้วยกับการแก้ปัญหาคนเร่ร่อนในรูปแบบของกลุ่มองค์กรภาคเอกชนที่ไม่แสวงหาผลกำไร (NGO) ที่สนับสนุนให้คนเร่ร่อนได้ประกอบอาชีพและมีรายได้ รวมทั้งเห็นด้วยกับ “โครงการค่าเช่าคนละครึ่ง” กับผู้เร่ร่อน โดยเห็นว่าเป็นการสร้างโอกาสให้แก่คนเร่ร่อน สามารถจะดำรงชีวิตได้เป็นปกติเหมือนคนทั่วไปได้


นอกจากนี้นายสังศิต ยังได้ให้ข้อคิดด้วยว่า “การแก้ปัญหาสังคมนั้นจำเป็นต้องใช้ความรู้ทางด้านวิชาการ และควรหลีกเลี่ยงการใช้อำนาจทางด้านกฎหมายที่จะไปบังคับใช้กับคนเร่ร่อน เพราะการใช้กฎหมายไม่สามารถแก้ปัญหาสังคมได้”


ดังนั้นกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์และกรุงเทพมหานครจำเป็นต้องทำงานโดยการร่วมมือกับหลายภาคส่วนในสังคม ซึ่งจะเป็นการช่วยกันระดมความคิด และได้มุมมองในการแก้ปัญหาที่หลากหลายมากขึ้น หน่วยงานภาครัฐควรให้การสนับสนุนการศึกษาและการวิจัยแก่อาจารย์ นักวิชาการ และนักศึกษาในระดับปริญญาโท


นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ กล่าวว่าคณะกรรมาธิการการปัญหาความยากจน


ทั้งนี้ผู้แทนจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้เชิญคณะกรรมาธิการลงพื้นที่ศึกษาดูงาน ณ สถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งธัญบุรี ซึ่งประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ ได้ตอบรับคำเชิญด้วยความยินดี


นอกจากนี้ ศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งกรุงเทพมหานครได้เสนอให้มีการหารือ


การพูดคุยในครั้งนี้เริ่มต้นจากการที่ผมได้เห็นคลิปของคนไร้บ้านจำนวนมาก


การหารือกันในวันนี้ช่วยให้ผมเห็นภาพของคนไร้บ้านในกรุงเทพฯ คร่าว ๆ ดังต่อไปนี้คือ


ประการแรก จำนวนคนไร้บ้านในกรุงเทพฯ ที่เพิ่มขึ้นนั้น มาจากปัญหาการตกงาน และไม่มีความสามารถที่จะจ่ายค่าเช่าที่พักได้ จึงเลือกที่จะมาอาศัยนอนอยู่ตามท้องถนนแทน


ประการที่สอง คนไร้บ้านส่วนหนึ่งยังมีงานทำ แต่มีรายได้ที่น้อยเกินไปจนทำให้พวกเขาไม่มีความสามารถพอที่จะชำระ “ค่าเช่าห้อง” ที่แม้จะมีราคาถูกได้ คนกลุ่มนี้อาศัยถนนและใต้สะพาน เป็นแหล่งพักพิง ชะตากรรมของคนกลุ่มนี้มาจากปัญหาราคาที่ดินในกรุงเทพฯ


ประการที่สาม คนจำนวนหนึ่งมีปัญหากับคนในครอบครัวและรู้สึกอึดอัดใจ


ประการที่สี่ เด็กและเยาวชนจำนวนหนึ่ง ที่มีปัญหาครอบครัว และตัดสินใจออกมาอาศัยอยู่ตามริมถนนแทน ในช่วงปัจจุบันที่สถานการณ์เศรษฐกิจของประเทศ


ประการที่ห้า ไม่เพียงแต่สถานการณ์ทางเศรษฐกิจที่ยากลำบากลง และปัญหาค่าเช่าในกรุงเทพฯ ที่สูงขึ้นที่จะกระทบต่อครอบครัวคนจนเท่านั้น แม้กระทั่งหน่วยงาน


ดังนั้น กทม. จึงจำเป็นต้องยกเลิกโครงการนี้ไปอย่างน่าเสียดาย นี่เป็น


ประการที่หก คนไร้บ้าน เป็นกลุ่มคนที่ขาดโอกาสทางสังคม การไม่มี


ประการที่เจ็ด สังคมที่ดีจำเป็นต้องมี นโยบายด้านเศรษฐกิจและนโยบาย


ประการที่แปด หน่วยงานภาครัฐที่รับผิดชอบเรื่องคนไร้บ้าน สมควรมีการทบทวนนโยบายเรื่องนี้ เพราะคนไร้บ้านที่อยู่ในสถานพักพิงของภาครัฐกลายเป็นแรงงาน


รัฐบาลสมควรมีการจำแนกบุคคลที่สามารถทำงานได้ตามความเหมาะสม


รวมทั้งรัฐบาลควรเพิ่มงบประมาณให้แก่หน่วยงานภาครัฐที่รับผิดชอบ


ประการที่เก้า รัฐบาลควรจัดสรรงบประมาณให้แก่องค์กรภาคเอกชนที่ทำงานด้านคนไร้บ้าน เพราะองค์กรพัฒนาเอกชนสามารถทำงานได้อย่างยืดหยุ่นและมีประสิทธิภาพ


ประการที่สิบโดยสถานะปัจจุบัน คนไร้บ้านอาจรู้สึกว่าตัวเองล้มเหลวแล้ว


แต่ชีวิตของมนุษย์คนหนึ่ง ล้วนต้องผ่านช่วงความสำเร็จและความล้มเหลว


สิ่งที่คนไร้บ้านสมควรได้รับในขณะนี้ คือกำลังใจและการให้โอกาสอีกครั้งหนึ่ง เพื่อให้เขากลายเป็นคนที่เข้มแข็งและพัฒนาศักยภาพของตัวเองได้ โดยไม่ยอมจำนนต่อโชคชะตาครับ


หารือผู้ว่า กทม. จะแก้จนให้แม่ค้าอย่างไร?


19 กรกฎาคม 2565 นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการ


แนวทางการแก้ปัญหาและการบริหารจัดการหาบเร่แผงลอย


คณะกรรมาธิการเห็นว่าการประกอบการหาบเร่แผงลอย มีความสำคัญ


ดังนั้น คณะกรรมาธิการจึงใคร่ขอให้ผู้ว่าฯ กทม. พิจารณาและทบทวน


1. แนวคิดเรื่อง “การค้าหาบเร่ แผงลอย” ว่าเป็นกลไกสำคัญที่สุดในการขับเคลื่อนเป็นเศรษฐกิจฐานรากในเมือง ดังนั้น กทม. ควรสนับสนุนช่วยเหลือและส่งเสริม


2. รูปแบบของหาบเร่อาจใช้รูปแบบที่หลากหลาย นอกเหนือจากการใช้พื้นที่สาธารณะแล้ว ก็อาจเป็นศูนย์อาหารปรุงสุก เป็นอาคารกลางแจ้ง (Hawker Center) หรือรูปแบบอื่น ๆ ตามสภาพของความเป็นจริงในพื้นที่นั้น ๆ เป้าหมายสำคัญคือ ให้ผู้ค้าหาบเร่ฯ มีอาชีพ มีงานทำ มีความมั่นคงในการดำรงชีพ


3. โดยยึดถือหลักความเป็นธรรม ดังนั้นการจัดสรรที่ค้าขายต้องคำนึงถึง


แต่เนื่องจากพื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่สาธารณะที่ใช้เป็นทางเดิน ดังนั้นขนาด


กทม. ควรทำให้พื้นที่หาบเร่แผงลอยมี ความสะอาด ปลอดภัย ถูกสุขลักษณะ มีความสวยงาม และเป็นเสน่ห์ของกรุงเทพฯ ในระดับโลก


4. การกำหนดพื้นที่ในการค้าขายควรใช้หลักธรรมาภิบาล โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องการมีส่วนร่วมและการปรึกษาหารือร่วมกันระหว่างผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียในการใช้พื้นที่สาธารณะนั้น ๆ


5. ควรทบทวนบัญญัติกฎหมาย ระเบียบ ข้อกำหนด ประกาศของ กทม.


สำหรับเรื่องเร่งด่วนคือ การทบทวนประกาศการห้ามหาบเร่แผงลอย


6. การจัดทำหลักเกณฑ์เกี่ยวกับ “การค้าหาบเร่แผงลอย” ต้องเป็นไป


อย่างน้อยหลักเกณฑ์ควรจะกำหนดเรื่องระยะเวลาการค้าขาย ผู้ที่มีสิทธิ์


การจัดระบบการชำระค่าเช่าหรือค่าธรรมเนียม ควรใช้ระบบแอปพลิเคชัน


นอกจากนี้ ควรทบทวนโครงสร้างและองค์ประกอบของคณะกรรมการ


จัดระเบียบหาบเร่แผงลอยในระดับเขต และคณะกรรมการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยของกรุงเทพมหานคร


สำหรับรายละเอียดทั้งหมด คณะกรรมาธิการได้นำเสนอไว้ในรายงาน


นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ได้ให้ความเห็นว่าข้อเสนอแนะของคณะกรรมาธิการในหลายประเด็น กทม. ได้ดำเนินการในหลาย ๆ เรื่อง


ทั้งนี้ ในระยะสั้น กทม. จะเร่งดำเนินการทบทวนการดำเนินการใน 2 ส่วน


1. การพิจารณาทบทวนการยกเลิกจุดผ่อนผันเดิม โดยได้มอบหมาย


2. การพิจารณาทบทวน กฎหมาย กฎเกณฑ์ และระเบียบกรุงเทพมหานคร


อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาประเภทหรือรูปแบบของตลาดการค้าหาบเร่แผงลอยในพื้นที่ กทม. พบว่ามีตลาดอยู่ 3 ประเภท คือ ตลาดชุมชน ตลาดออฟฟิศ และตลาด


สำหรับการกำหนดให้มีวันหยุดทำการค้าจะยังคงต้องมีใช้บังคับต่อไป เพื่อป้องกันปัญหาการจับจองและใช้พื้นที่อย่างต่อเนื่องและถาวร โดยไม่มีการเข้าไปทำความสะอาด


สำหรับเรื่องแนวทางการศึกษาเพื่อแก้ความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ


คุณมีชัย วีระไวทยะ ได้เสนอแนะให้ผู้ว่าฯ กทม. ดำเนินการปฏิรูประบบการศึกษาของโรงเรียนสังกัดกรุงเทพมหานคร


คุณมีชัย วีระไวทยะ นายกสมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน และคณะกรรมาธิการเห็นว่า รูปแบบ (Model) การดำเนินโครงการโดยโรงเรียนมีชัยพัฒนา นักเรียนและครูโรงเรียนมีชัยพัฒนา สมควรเป็นต้นแบบของโรงเรียนใน กทม.


สำหรับโรงเรียนในโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา จะส่งเสริมให้เยาวชน


การพัฒนาผ่านกิจกรรมหลักของโครงการโดยมี 8 ด้าน คือ


1. การมีส่วนร่วมและสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน


2. การฝึกอบรมเพื่อพัฒนาครู นักเรียน และสมาชิกในชุมชนในการพัฒนาต่าง ๆ


3. การสนับสนุนเครื่องมือ อุปกรณ์ และสื่อการเรียนการสอน


4. การจัดตั้งแปลงเกษตรที่ทันสมัย เพื่อขจัดความยากจน


5. การจัดตั้งกองทุนเงินออมและเงินกู้สำหรับการทำธุรกิจนักเรียน


6. การจัดตั้งกองทุนเงินออมและเงินกู้สำหรับการประกอบอาชีพของผู้ปกครองและสมาชิกในชุมชน


7. การสร้างความมั่นคงทางด้านอาหารและรายได้สำหรับผู้สูงอายุ


8. การสนับสนุนด้านสุขภาพอนามัย สุขาภิบาล และสิ่งแวดล้อม


อย่างไรก็ตาม การจัดการเรียนการสอนในรูปแบบของโรงเรียนร่วมพัฒนา โรงเรียนแต่ละแห่งสามารถจัดหลักสูตรการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับบริบทความแตกต่างของโรงเรียนและชุมชนแต่ละแห่ง โดยการเปิดกว้างและมีอิสระในการออกแบบกระบวนการเรียนรู้ เช่น ด้านเกษตรกรรม ด้านการบริหารจัดการทุนธุรกิจสำหรับนักเรียน ด้านการส่งเสริมทักษะอาชีพ เพื่อเป็นการกระตุ้นการวิเคราะห์ ฝึกการตั้งคำถาม ปรับทัศนะครู บุคลากร


ซึ่งคณะกรรมาธิการได้เสนอเพิ่มเติมว่า การดำเนินการดังกล่าวจะเป็นการยกระดับคุณภาพการศึกษาและพัฒนาให้โรงเรียนเป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตของทุกคนในชุมชน และสร้างนวัตกรรมการศึกษาที่มุ่งเน้นทักษะชีวิต ไปพร้อมกับทักษะอาชีพ โดยอาศัยความร่วมมือจากธุรกิจภาคเอกชน ท้องถิ่น ชุมชน ผู้ปกครอง และมหาวิทยาลัยในพื้นที่นั้น ๆ มาร่วมบริหารช่วยเหลือในการขับเคลื่อนบริหารจัดการให้โรงเรียนเป็นศูนย์กลางการพัฒนาคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่รอบโรงเรียน และการนำผู้สูงอายุในชุมชนมาร่วมเป็นส่วนหนึ่ง